Muğla’nın Bodrum ilçesinde Hayali Dardar Efendi’nin yaratıcısı olan Serdar Saçan, sanatın birçok dalıyla ilgileniyor. Kocaeli İzmit doğumlu olan Saçan, toplam 61 şehirde tiyatro yaptı.
Profesyonel olarak tiyatroyla ilgilenen 30 yaşındaki sanatçı, aynı zamanda heykel, müzik, tango üzerine de eğitimler aldı. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nde oyunculuk okuyup yarım bırakan Saçan, alaylı olarak mesleğini sürdürürken daha mutlu olduğunu dile getirdi.
Gündem Fethiye’den Songül Karadeniz’e konuşan Saçan, tiyatro kariyerinden, gölge oyunu sanatından ve Hayali Dardar Efendi markasının ortaya çıkma sürecini anlattı.
Sen de Gündem Fethiye'ye abone ol, gerçeğin yanında ol!
Bir süredir Bodrum’da yaşayan Saçan, geçmişte Kocaeli, İstanbul ve İzmir’de yaşadı.
Yaşadığı şehirlerdeki imkan farklılıklarına değinen Saçan, şunları söyledi:
“Bodrum’da işini iyi yaptığın zaman dikkat çekiyorsun. Tek şart işini iyi yapman. Fiyatını da sen belirliyorsun bu şekilde ama İstanbul, İzmir, Kocaeli gibi büyük şehirlerde işini iyi yapsan da fiyattan kırmanı bekliyorlar.
İşini iyi yapman çok da önemli değil çünkü çok fazla bir şeyler yapan var. Yani çok kafa var, çok ses var. Bence insanın tabiatına aykırı büyük şehirde yaşaması. Artık böyle düşünüyorum.”
Büyük şehirlerde rekabet durumunu değerlendiren Saçan, “Rekabetten ziyade işi bilmeyen insan da işi bildiğini iddia ettiği ve bunlardan çok fazla olduğu için meslekten soğuma geliyor” ifadesinde bulundu.
Kadıköy’de her 10 kişiden dokuzunun oyuncu olduğunu ve bu durumun kendisini rahatsız ettiğini belirten Saçan, Bodrum’da böyle bir sorun olmadığını vurguladı.
“BODRUM’DA SANATA BİR DEĞER VAR”
Başta Hayali Dardar Efendi’nin olmadığını, Serdar Saçan olarak Karagöz-Hacivat oynattığına değinen Saçan, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Birkaç tane okula gittim Kocaeli’de, İzmir’de Karagöz oynatmaya. Sonra baktım ki bu işi iyi yapıyorum ve diğer Karagöz-Hacivat oynatıcılarına baktığım zaman eksikliklerimi, fazlalıklarımı gördüm. Bir marka yaratmak istedim.
Bodrum da bunun için biçilmiş kaftan. Bodrum’da sanata bir değer var. Bu yadsınamaz. Sanatı seviyorlar. Haliyle buradan yola çıkmak da iyi bir başlangıç oldu benim için. Şu anda da şükürler olsun gayet iyi gidiyor.”
Saçan, çok eski bir meslek yaptığının altını çizerek “Gölge tiyatrosu, milattan sonra 150 yılında Çin’de icat edilmiş. Cam bile icat edilmemişti o zaman. Günümüzde dijital çok yaygın. Her zaman maddenin plazma hâline bakıyoruz. Bu teknoloji dünyasında çok ilkel bir meslek aslında gölge tiyatrosu” dedi.
Gölge tiyatrosunda yalnızca ışık ve tasvirlere ihtiyaç olduğunu aktaran Saçan, başta bu sanat türünün dikkat çekmeyeceğinden korktuğunu ancak işini iyi yaptıktan sonra bunun bir sorun olmadığını söyledi.
Son gösterisinin Ortakent’te Inspera Sanat Merkezi’nde gerçekleştiğini belirten Saçan, bir sonraki gösterisinin nerede olacağını bilmediğini ama genellikle okullarda gösteri yaptığını ifade etti.
YETİŞKİNLERE YÖNELİK GÖLGE OYUNU HAZIRLIĞI
Ayrıca yetişkinlere yönelik +18 yaş için bir Karagöz-Hacivat gösterisi hazırladığını da vurgulayan Saçan, “O birazcık daha lüks bir şey olacak. Büyük oteller olabilir, bilet kesilen sahneler olabilir, kültür merkezleri olabilir. Oralarda da olacak” ifadesinde bulundu.
“Bu alanda eğitim vermeyi düşünüyor musun?” sorusunu yanıtlayan Saçan, şunları söyledi:
“Ben Karagöz-Hacivat konusunda ilk ustamı izlediğimde büyülendim. Kimse bana ‘Şu şöyle yapılır, bu böyle yapılır’ demedi. Bu, zaten bu işin tabiatı gereği oturup da öğretilecek bir şey değil. Zor bir şey. Sesini değiştirme kısmı öğretilecek bir şey değil. Bu, tanrının bir hediyesi olması lazım insana, bir yetenek olması lazım.
Ne öğretilebilir? El-göz koordinasyonuyla o tasvirleri konuşturmak öğretilebilir. Kaynaklar gösterilebilir. Birtakım kaynaklardan bu yola sokulabilir kişi ama Karagöz gerçekten çok zor bir sanat. Göründüğünden daha zor ama çok keyifli.”
Geleneksel külliyattan esinlenerek yazdığı “Influencer Beberuhi” karakterine, bir olay karşısında karakterin kendi belirgin kişiliğine özgü, farklı tepkiler vereceğine değinen Saçan, “18 tane karakter var. Bu da 18 farklı ses demek oluyor. 18 farklı insanla o perdenin içerisinde yaşamak demek oluyor. Zihninin susmaması gerekiyor bunu yapacak olan insanın” şeklinde konuştu.
“O DÖNEMİN TEK EĞLENCE KAYNAĞI”
Saçan, kendisini bu alana yönelten etkenleri şu sözlerle anlattı:
“Çocukluğumdan beri karanlığa karşı bir ilgi duyuyorum. Geceleri uyku problemi çekiyorum. Geceyi, gölgeyi, karanlığı seviyorum. Oturup düşündüğümde de baktığınız zaman sanatla ilgili gece yapabileceğiniz gölge tiyatrosu var. Gölge tiyatrosu yapabilmek için tek ihtiyacınız olan şey karanlık.
Karagöz-Hacivat’a bir meftun olmadım. Felsefesini anladıktan sonra çok hoşuma gitti. Perdenin ne demek olduğu, ışık oynatan kişinin oynattığı kelamın… Hakikaten o dönemin televizyonu, o dönemin habercisi, o dönemin tek eğlence kaynağı.”
Saçan, “Oyunların içerisinde insanın kendine sormaktan çekindiği ağır sorular da var. Ölüm teması gibi, varoluş gibi ama hem bu varoluşun içerisinde hem bu oyunun temalarının içerisinde sulu bir komedisi de var. Çok garip bir iş Karagöz” dedi.
Sesini karaktere uygun olarak değiştirebilmesinin de bu sanat dalını seçmesinde bir etken olmuş olabileceğine değinen Saçan, “Çocukluğumdan beri zaten insanları taklit ediyorum. Hoşuma gidiyor özellikle seslerini taklit etmek” ifadesinde bulundu.
“HACİVAT DA ÇOK VAR KARAGÖZ DE”
Saçan, kendisini hangi karaktere daha yakın hissettiğini ise şu şekilde açıkladı:
“Aslında ben bir Hacivat’ım ama Çelebi olmak isterim. Bunu kültürü bilen insanlar anlarlar. Hacivat çok kurnaz, manipülatif bir karakter. Tek olayı o hatta bence. İnsanları manipüle edebiliyor. Özellikle Karagöz’ü. Sivri zekâlı ve zekâsını kötüye kullanmaktan çekinmiyor.
Tabiatı böyle bu adamın. Şimdi her insanda var. Dışarı çıkıp baktığımız zaman Hacivat da çok var, Karagöz de. Tuzsuz Deli Bekir var ne yazık ki hâlâ. Aziz Nesin’in de dediği gibi çok Beberuhi var.”
Çelebi olmanın ise marifet gerektirdiğini belirten Saçan, “İnsanın tabiatında olan bir şeyi yapması kolaydır, olmayan bir şeyi yapması marifet işi. Benim en çok sevdiğim karakter, hâliyle kendime yakın gördüğüm için Hacivat ama ben Çelebi olmak isterdim” şeklinde konuştu.
Çelebi’nin çok başarılı bir karakter olduğunu vurgulayan Saçan, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Beyefendi, aklı başında, insanları manipüle etme ihtiyacı gütmüyor. Beğenilme ihtiyacı yok Çelebi’nin çünkü zaten beğenilecek bir karakter ama Hacivat öyle değil. Hacivat küçük bir tebessüm için insanları manipüle etmekten çekinmiyor. Hepimizin içinde olan ilkel yan durumu.”
Hayatın maddi gerçeklerinin farkında olarak kimseye zarar vermeden kendi tutkularının ve yeteneklerinin peşinden gitmenin önemine değinen Saçan, müziğe 30 yaşında yeni başlamış biri olarak da paranın bir amaç değil, sadece yaşamı idame ettiren bir araç olduğunu ifade etti.
“EMEK YOKSA YEMEK YOK”
Diğer yandan, hayatın getirdiği maddi gerçeklikleri de hatırlatan Saçan, şunları aktardı:
“Hâliyle ‘Ben Karagözcü olacağım, bırakın beni’ dediğin noktada da ortada bir imkân yoksa yani daha öncesinden bu imkân yaratılmadan çalakalem bu işe giriyorsan çok akıl kârı bulmuyorum.
Ben bunu 10 sene yaptım, 10 senenin sonunda Hayali Dardar Efendi markasını oluşturdum. Geçen hafta başlamadım ben bu işe, çok ciddi bir emek var arkasında. Bunu tavsiye ederim, emek yoksa yemek yok.”
Hayali Dardar Efendi’nin kendisi olduğuna değinen Saçan, küçükken ismini Serdar olarak telaffuz edemediği için Dardar dediğine ve bu markanın da oradan çıktığını belirtti.
Bu ismin hem çocuklara hem de yetişkinlere hitap ettiğini ve ikileme barındırması nedeniyle akılda kalıcı olduğunun altını çizen Saçan, şöyle devam etti:
“Eski Karagözcülerin ‘bilmem ne efendi’, ‘Hayali Yakup Efendi’, ‘Yahudi bilmem ne efendi’ gibi hepsinin de efendisi var kaynaklardan baktığım kadarıyla. İlk başta Hayali Dardar’dı, sonra Hayali Dardar Efendi oldu. Hem üçlemeyi de tutturuyor hem de yaptığım işe daha uyumlu.
Başındaki ‘hayali’ mahlası da direkt zaten hayali, Karagöz oynatıcısı demek. Hayalbaz da deniliyor. Hayalbaz biraz da Karagöz harici gölge tiyatrosu. Gölge tiyatrosu dediğimiz zaman aklımıza bir tek Karagöz geliyor ama aklınıza gelebilecek her şey… Mesela sizin tasvirinizi yapıp da perdede ses taklidinizle oynatılabilir. O yüzden tek sınır hayal gücü.”
SAÇAN, İŞİNİ İYİ YAPMANIN ÖNEMİNİ VURGULADI
Kısa vadedeki hedefinin ustası ve perküsyon sanatçısı olan Türker Durmaz ile gölge oyununu perküsyonla harmanlamak olduğunu belirten Saçan, orta vadeli hedefinin ise bunu sürdürülebilir hale getirmek olduğunu aktardı.
“Ben işimi çok iyi yapmayı şiar edindim kendime” diyen Saçan, hayatın hep ileriye aktığını ve geçmişte iyi yapılan bir işin de kendisini yenileyip geliştirmesi gerektiğini vurguladı.
Ayrıca Saçan, uzun vadedeki hedefini ise Türkiye çapında Karagöz denildiği zaman akla gelen üç, beş isimden biri olmak olduğunu ifade etti.
Bu alana dair büyük eleştirilerinin de olduğunun altını çizen Saçan, bazı hayalilerin tüm karakterleri aynı sesle konuştuğunu ve çok eski naftalin kokan oyunlar oynattıklarından söz etti.
Sanatın güncellenmesinin önemine değinen Saçan, “Bir şey kurtarılacaksa, bir sanat ölmeyecekse günümüz şartlarına adapte olursa ölmez. Yoksa hâlâ 1950’lerden kalma Karagöz oyunlarını, 1830’lardan kalma Hacivat perde gazellerini okursak kimse dinlemez ve haklılar da. O zaman zaten ölmeye mahkûm” ifadesinde bulundu.
“AMATÖRLÜK KEYİFLİ GELMİYOR”
Birden fazla sanat dalında uzmanlaşmış bir “multidisipliner artist” olarak canlı müzikle harmanlayacağı yetişkinlere yönelik yeni Karagöz projesinden söz eden Saçan, “Hiç ambalaja aldanıp girilecek şeyler değil. İşin içine girdiğiniz zaman amatörlük keyifli gelmiyor” dedi.
Saçan, “Bir işi gerçekten yapmak istiyorsan zaten bu illegal olsa da yaparsın. Eli kolu olmayıp bateri çalan insan da var. Bunların hepsi bahane. Yeter ki yapmak iste. Benim söylememle hiçbir insan bu tarz insanın ruhunu doyuran işlere başlamaz ya da bırakmaz” şeklinde konuştu.
Yönetmenlik veya geleneksel sanatlar gibi alanlarda başarılı olmak isteyen birinin kibre kapılmadan ve sahte bir mütevazılık tuzağına düşmeden dünyadaki tüm gelişmeleri tüketmesi gerektiğini belirten Saçan, sanatın torpil kabul etmeyen gerçek bir mecra olduğunu vurgulayarak Shakespeare’in “Aklını kullan, ölçüyü bul” sözüne atıf yaptı.
Sen de Gündem Fethiye'ye abone ol, gerçeğin yanında ol!
