Türkiye’nin de dahil olduğu OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development – Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı) ülkelerinde 2021 yılında yapılmış bir araştırmaya göre, yurttaşların sadece yüzde 38’i hükümetlerinin kötü işleyen bir hizmeti iyileştireceğine ya da yenilikçi bir fikri hayata geçireceğine inanıyor.
Ayrıca insanların sadece yüzde 30’u, hükümetin yaptığı işlerde kendi seslerinin etkili olduğunu hissediyor.
OECD, bu durumun önemini şu sözlerle aktarıyor:
Sen de Gündem Fethiye'ye abone ol, gerçeğin yanında ol!
“Demokratik değerlerin güçlendirilmesi, farklı perspektiflerin temsil edilmesi, şeffaflığın artırılması ve alınan kararların meşruiyetinin güçlendirilmesi için hükümetlerin politika yapım süreçlerinde yurttaşların sesine daha fazla yer vermesi hayati önem taşıyor.”
Yurttaşların, politika oluşturma ve şeffaf karar alma süreçlerine aktif katılımını teşvik etmenin yerel düzeyde daha etkili olduğunu aktaran OECD’nin Güven Araştırması’na göre, “OECD ülkelerindeki insanların yaklaşık yüzde 41’i, kendi yerel bölgelerini etkileyen topluluk kararlarında söz sahibi olabileceklerine inanıyor.”
Bu veriler, dijital demokrasi kavramına ihtiyacı oluşturan temel koşulları gösteriyor. Özellikle kadınlar, engelliler, kırsalda yaşayanlar ve gençlerin demokratik süreçlere aktif katılımının önündeki engellerin yüksek olduğu ifade ediliyor.
Türkiye’de demokratik süreçlere katılımın somut bir göstergesi olan seçimlere katılım oranları incelendiğinde; 31 Mart 2024 yerel seçimlerde yüzde 78,11, Mayıs 2023 Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ikinci turunda yüzde 84,15, ilk turda ise yüzde 87,04’lük bir katılım oranı karşımıza çıkıyor.
Yüksek Seçim Kurulu’nun (YSK) 1950 – 2018 yıllarını kapsayan “Seçim yılına göre kayıtlı seçmen ve oy kullanan seçmen sayısı” verilerine göre; en düşük katılım oranı yüzde 64,3 ile 1969 yılında, en yüksek ise yüzde 93,3 ile 1987 yılında gerçekleşti.
Halkın doğrudan hükümet tarafından uygulanacak yaptırımlarda karar verici olduğu referandumlardan sonuncusu olan Anayasa değişikliği için yapılan 2017 referandumunda katılım oranı yüzde 85,10’du.
Hükümetler, belediyeler ve resmi kurumların alacağı kararlarda halkın seçim yapmasına imkan yaratan katılımcı demokrasi süreçleri bir gereklilik olarak karşımıza çıkıyor.
“Katılımcı Demokrasi” kavramı, Türk Dil Kurumu tarafından “Toplumun kişileri ve kurumlarıyla geniş katılımının sağlandığı demokratik yapılanma” şeklinde tanımlanıyor.
Türkiye’de ve dünyada teknolojik gelişmeler ile birlikte katılımcı demokrasi kavramı da dijitalleşti.
Ayrıca “E-demokrasi, bilgi ve iletişim teknolojilerinin mevcut temsili demokrasiyi güçlendirmek ve vatandaşların karar alma süreçlerini desteklemek amacıyla demokratik süreçlerde kullanılmasını ifade eden bir kavramdır” şeklinde tanımlanan ve dijital demokrasi ile benzer anlamda kullanılan bu kavrama yönelik yapılmış bir bibliyometrik analize göre, bu alana dair yapılan çalışmalarda da son yıllarda artış kaydedildi.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu Aralık 2024’te yaptığı açıklamada, Dijital 2024 Ekim Global İstatistik Raporu’na atıf yaparak Türkiye’nin internet kullanımının yüzde 86,5’e ulaştığını aktarmıştı. Ayrıca Uraloğlu, şu açıklamayı yaptı:
“Türkiye’de ise aktif sosyal medya kullanıcıları nüfusumuzun yüzde 65,7’sine denk geliyor. Bu kişilerin yüzde 86,5’inin interneti benimsediğini, ülkemizde internette geçirilen zamanın ise 6 saat 51 dakika; yaklaşık 7 saat olduğunu görüyoruz. Sosyal medya platformlarındaki aktif hesap sayımız ise 303 milyon 97 bin.”
OECD’nin Dijital Hükümet Endeksi’ne göre, Türkiye 19’uncu sırada ve OECD ülkeleri ortalamasının dört sıra gerisinde yer alıyor.
DÜNYADAKİ DİJİTAL KATILIMCI DEMOKRASİ ÖRNEKLERİ
Diğer yandan hükümetler ve belediyeler tarafından hayata geçirilen pek çok dijital katılımcı demokrasi örneği mevcut. Bunlardan biri İspanya’da şu anki adı X olan Twitter ile karar alınan Jun kasabası.
Dönemin Jun Belediye Başkanı José Antonio Rodríguez Salas tarafından hayata geçirilen bu sistem ile kasabada yaşayan yurttaşlara Twitter hesabı açıldı. Bu şekilde yurttaşlar, Belediye’nin alacağı kararlarda kendi düşüncelerini belirtmek ya da yapılması gereken işlemler için tweet atarak talepte bulundu.
İspanya’nın Madrid şehrinde ise 2015 yılında Madrid Şehir Konseyi tarafından geliştirilen ve halen daha kullanılan “Decide Madrid” platformu, dijital katılımcı demokrasi uygulaması olarak kullanılıyor.
Brezilya Federal Hükümeti tarafından kurulan Brasil Participativo örneği, faaliyetlerini şu şekilde tanımlıyor:
“Bakanlıklar ve federal kurumlar tarafından düzenlenen önerilere oy verebilir, kamuoyu istişarelerine, konferanslara, planlara ve anketlere katılabilirsiniz.
Katılarak demokrasiyi güçlendirir ve daha adil, kapsayıcı ve temsili bir Brezilya inşa etmeye katkıda bulunursunuz.”
Söz konusu platformun güncel katılımcı sayısı 1 milyon 747 bin 617 iken, erişim sayısı ise 9 milyon 986 bin 229 olarak görülüyor.
Almanya’nın başkenti Berlin’de ise dijital katılımcı demokrasi örneği olarak 2014 yılında kurulan meinBerlin platformuna rastlanıyor.
Yaklaşık 45 bin kullanıcının bulunduğu belirtilen platform, amaçlarını “Hem eyalet hem de ilçe düzeyindeki tüm olası katılım prosedürlerini tek bir yerde toplamak ve böylece vatandaşların bunları bulmasını ve erişmesini kolaylaştırmaktır” şeklinde tanımlıyor.
Dijital katılımcı demokrasi uygulamalarının dünyadaki diğer örnekleri ise Avustralya’da Participate Melbourne, Hindistan’da MyGov, İtalya’da ParteciPa, Güney Kore’de mVoting ve Tayvan’da vTaiwan.
TÜRKİYE’DE DİJİTAL KATILIMCI DEMOKRASİ PLATFORMLARININ DURUMU
Dijital Kapasite Geliştirme Uzmanı ve İletişimci Özgür Kurtuluş, Türkiye’de dijital katılımcı demokrasi platformlarının uygulanma şeklini Gündem Fethiye’den Songül Karadeniz’e anlattı.
Türkiye’deki kısıtlı sayıda örnekte, somut bir etkiden söz edilemeyeceğini vurgulayan Kurtuluş, şunları söyledi:
“Belediyelerin uygulamaları daha çok ‘Buraya park yapalım mı?’ ya da ‘Belediye otobüslerinin rengi ne olsun?’ türü, suya sabuna dokunmayan konular etrafında dönüyor.
Ankara Büyükşehir Belediyesi bir dönem katılımcı bütçe uygulaması yaptı ki dijital katılımın en önemli olduğu alanlardan biridir bu ancak toplanan taleplerin bütçeyi ne kadar etkilediğini bilmiyoruz; geri bildirim mekanizması olmayınca süreç de açık kalıyor. Bugüne kadarki uygulamalarda, dijital katılım platformlarının kararlar üzerinde belirleyici bir etkisi olduğunu sanmıyorum. Daha çok vitrin işlevi görüyorlar.”
Türkiye’deki örneklerin sembolik düzeyde kaldığını belirten Kurtuluş, “İyi niyetle başlayan çabalar da ya yeterli katılım sağlanamadığı için ya da alınan kararlar uygulanamadığı için sonuca ulaşmıyor” ifadesinde bulundu.
“TÜRKİYE’DE BİR KATILIM KÜLTÜRÜ SORUNU VAR”
Türkiye’de dijital katılımın çoğu zaman yöneticiler tarafından bir tehdit olarak algılandığına, bu nedenle karar süreçlerinde somut etkiler yaratamadığına değinen Kurtuluş, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Türkiye’de bir katılım kültürü sorunu var, buna demokratik kültür eksikliği de diyebiliriz. Bununla birlikte, dijital araçlara çok hızlı uyum sağlayan bir toplumuz. Dolayısıyla ortada teknik bir sorun yok, kültürel bir durum var. Müzakere etme, fikir alışverişi yapma ve ortak karar üretme alışkanlığı olmayan bir toplumda, dijital katılım araçlarının kullanımı da sıkıntılı oluyor.
Bu yüzden meseleyi yalnızca araçların uyarlanması olarak görmek yanıltıcı, demokratik kültürün kökleşmesine odaklanmak gerekiyor. İronik olan şu ki bu kültürü yine dijital katılım araçlarıyla geliştirebiliriz. Yani değişmesi gereken araçlar değil, zihniyet ve alışkanlıklar.”
Siyasi iradenin öncelikli olduğunun altını çizen Kurtuluş, “Vatandaş ancak dijital katılım deneyimini yaşayarak tartışma, müzakere ve karar verme kültürünü içselleştirir. Başlarda her zaman sorunlar olur, demokrasi kültürünün yaygınlaşması zaman alır. Bu alandaki birçok girişim hemen sonuç bekliyor, gereken sabrı göstermiyor, bu yüzden de başarılı olamıyor” dedi.
Talep tarafında “iç açıcı bir tablo” olmadığını belirten Kurtuluş, onlarca dijital demokrasi ve katılım aracı incelediğini, birçoğunun çok dilli destek sunduğunu, ancak neredeyse hiçbirinin Türkçe desteği olmadığını aktardı.
Bunun doğrudan bir talep eksikliğinin göstergesi olduğuna değinen Kurtuluş, “Türkiye’de vatandaşların katılım talebi gerçekten var mı, varsa yüzde kaçında? Söylediğim gibi, siyasi irade öncelikli; talebi o yaratacak” şeklinde konuştu.
“TAYVAN’DAKİ VTAİWAN ÖRNEĞİ BU AÇIDAN ÇOK ÖĞRETİCİ”
Katılımın artmasının daha iyi kararlar alınmasını bir etkisi olup olmadığını değerlendiren Kurtuluş, kararlar uygulamaya dönüşmediği sürece gerçek bir katılımdan söz edilemeyeceğini belirterek şunları kaydetti:
“İnsanlar fikirlerinin bir değeri olmadığını gördüğünde, katılım göstermenin de bir anlamı kalmıyor. Tayvan’daki vTaiwan örneği bu açıdan çok öğretici: Sivil inisiyatifler tarafından kurulmasına rağmen hükümet tarafından da desteklenen bu platformda, üzerinde uzlaşılan önerilerin önemli bir kısmı hayata geçiriliyor.
Uygulama görüldükçe katılım büyüyor, bu döngü kendi kendini besliyor. Yani başarı ölçütü ne tek başına katılım oranıdır ne de tek başına uygulama oranı; ikisi arasında kurulan güven bağıdır.”
“Bu tür platformlar yerel demokrasiyi güçlendirir mi yoksa beklenti yönetimde sorun yaratır mı?” sorusunu Kurtuluş, “Eğer konu gerçekten demokrasiyse katılım demokrasiyi güçlendirir. Eğer konu yerel yönetimin kendine meşruiyet zemini üretmesi ise sorunlar başlar. Niyet çok belirleyici” şeklinde yanıtladı.
Ayrıca Kurtuluş, söz konusu platformların manipülasyon ve veri güvenliği risklerine karşı şeffaf ve güvenilir şekilde tasarlanması gerektiğini vurguladı.
Kurtuluş, yapay zekânın dijital katılım platformlarında moderasyon ve yönetim süreçlerinde tarafsızlığı güçlendirebileceğini ancak kullanılan algoritmaların şeffaf ve denetlenebilir olmaması halinde yeni bir tarafgirlik riski yaratacağını belirtti.
MUĞLA’DA DİJİTAL KATILIMCI DEMOKRASİNİN DURUMU
Muğla’daki dijital katılımcı demokrasi örneklerini ve potansiyelini Muğla Planlama Ajansı (MUPA) Yönetim Kurulu Başkanı Tansu Özcan, Gündem Fethiye için değerlendirdi.
Muğla’da dijital katılımcı demokrasi uygulamasının kurulması durumunda temel amacın sadece yurttaşlardan görüş almak olmaması gerektiğini belirten Özcan, şunları aktardı:
“Asıl hedef; halkın ifade ettiği ihtiyaçların veriye dönüşmesi, bu verinin analiz edilmesi, karar süreçlerine entegre edilmesi ve en sonunda tekrar yurttaşlara geri bildirim olarak dönmesidir.
Yani sistem, ‘katılım’ ile başlayıp ‘politika üretimi’ ile devam eden ve ‘şeffaf geri dönüş’ ile tamamlanan bir döngü üzerine kurulmalıdır. Bu döngü kurulmadığı sürece platformlar genellikle kısa sürede işlevini kaybeder ve pasif hale gelir.”
Platformun sadelik ve işlevsellik odağında kısa anketler, tematik tartışma alanları ve özellikle Muğla gibi bölgeler için harita tabanlı katılım araçlarıyla toplumsal katılımı derinleştiren bir yapı sunması gerektiği vurgulayan Özcan, “Ancak tüm bu yapıların çalışabilmesi için en kritik unsur geri bildirim mekanizmasıdır. Yurttaşların yaptığı katkının sistem içinde kaybolmaması gerekir” dedi.
ŞEFFAFLIK VE MOTİVASYON İLİŞKİSİ
Ayrıca, böyle bir platform kurulması durumunda kullanıcıya açık şekilde “talebiniz alındı”, “değerlendirme aşamasında” veya “şu şekilde çözüldü” gibi net geri dönüşler sunulmasının önemini “Bu şeffaflık sağlanmadığında katılım motivasyonu hızla düşer” şeklinde özetledi.
Özcan, geniş kitlelere ulaşım ve veri yönetimi kolaylığı sağlayan web tabanlı ve mobil uyumlu bir yapının platformun ana omurgasını oluşturması, mobil uygulamanın ise yalnızca bu sistemi tamamlayıcı bir unsur olarak kurgulanması gerektiğini belirtti.
Ayrıca sistemin sadece bir görüş toplama aracı değil, MUPA’nın mevcut altyapısıyla entegre şekilde çalışan ve verileri analiz ederek karar süreçlerine dahil eden bir “karar destek mekanizması” olarak yapılandırılmasının önemini vurguladı.
Turizm bölgelerinde yerleşik nüfus ile geçici nüfus arasındaki katılım farkının doğru okunması gerektiğini belirten Özcan, şunları kaydetti:
“Yerleşik nüfus, kenti ‘yaşam alanı’ olarak deneyimler. Bu nedenle katılım motivasyonu daha süreklidir ve daha çok altyapı, ulaşım, su, yaşam maliyeti, sosyal hizmetler gibi gündelik ve yapısal konulara odaklanır. Bu grup için katılım, doğrudan yaşam kalitesini etkileyen bir araçtır. Dolayısıyla daha uzun vadeli düşünür, daha detaylı geri bildirim verir ve sistemle sürekli etkileşim kurma eğilimindedir.
Buna karşılık geçici nüfus, kenti ‘kullanım alanı’ olarak deneyimler. Turistler veya kısa süreli kalanlar için öncelikler genellikle erişilebilirlik, temizlik, güvenlik, hizmet kalitesi ve deneyim etrafında şekillenir. Katılım motivasyonu daha düşüktür ve süreklilik göstermez. Ancak sayıca yoğun oldukları dönemlerde kent üzerindeki etkileri oldukça yüksektir. Bu nedenle onların geri bildirimleri daha çok hızlı, anlık ve deneyim odaklı olur.”
Muğla’nın yapısı gereği yerleşik nüfusun derinlemesine katılım sağlayan ana aktörler, geçici nüfusun ise deneyim odaklı hızlı veri kaynakları olarak konumlandırıldığı, her iki grubun katılım alışkanlıklarına göre özelleşmiş esnek bir dijital sistemin kurulması gerektiğine değinildi.
ÇİFT KATMANLI NÜFUS YAPISI
Muğla’da dijital katılımcı demokrasi platformu kurmanın mümkün ve değerli bir adım olduğunu kaydeden Özcan, şöyle devam etti:
“Ancak bu sistemin başarılı olabilmesi için, kentin çift katmanlı nüfus yapısını dikkate alan bir model geliştirilmesi gerekir. Doğru kurgulandığında bu platform hem yerleşiklerin uzun vadeli ihtiyaçlarını hem de geçici nüfusun anlık deneyimlerini birlikte analiz edebilen güçlü bir karar destek mekanizmasına dönüşebilir.”
Jun kasabası örneğinin sosyal medyanın katılımcı demokrasi süreçlerine “çarpıcı” bir örnek olduğunun ancak bu başarının büyük ölçüde nüfus küçüklüğü, homojen yapı ve sınırlı hizmet çeşitliliği ile doğrudan ilişkili olduğunun altını çizen Özcan, Muğla özelinde şu değerlendirmeyi yaptı:
“Bu nedenle bu modeli Muğla gibi daha büyük, çok aktörlü ve özellikle turizm etkisi yüksek bir kentte birebir uygulamak yerine; buradan ilham alarak daha kontrollü, katmanlı ve kurumsal bir sistem kurmak gerekir.
Muğla bağlamında sosyal medya, dijital katılım platformunun yerine geçecek bir yapı olarak değil; katılımı başlatan, yönlendiren ve görünür kılan bir katman olarak kurgulanmalıdır.”
Özcan, sosyal medyanın hızlı etkileşim gücünün dijital katılım platformuna veri akışı sağlayan bir “toplama alanı” olarak kullanılması gerektiğini ancak bu dağınık verilerin anlamlı hale gelmesi için mutlaka ana platformda işlenerek standartlaştırılması gerektiğini belirtti.
Özellikle Muğla’nın yüksek turizm potansiyeli nedeniyle sosyal medya verilerinin kullanıcı tipine göre filtrelenmesinin önemine değinen Özcan, bu kanalların aynı zamanda karar süreçlerini şeffaflaştırarak yurttaş güvenini artıran bir geri bildirim aracı olarak konumlandırılmasını önerdi.
SOSYAL MEDYA VE KATILIMCI DEMOKRASİ
Jun’u, sosyal medyanın demokratik katılım süreçlerinde ne kadar etkili olabileceğini gösteren “ilham verici” bir örnek olarak nitelendiren Özcan, şöyle devam etti:
“Muğla için doğru model; sosyal medyanın hızını ve erişimini kullanan fakat veri üretimi, analiz ve karar alma süreçlerini kendi dijital platformu içinde yöneten daha dengeli ve kurumsal bir yapıdır. Bu sayede hem geniş katılım sağlanır hem de sağlıklı, temsil gücü yüksek ve sürdürülebilir bir karar destek sistemi kurulmuş olur.”
Mahalle bazlı dijital meclislerin Muğla’da işlevsel olup olmayacağını değerlendiren Özcan; 6360 sayılı Büyükşehir Yasası ile mahalle statüsüne geçen yerleşimlerin kırsal ve kentsel niteliklerinin belirsizleştiğini, dijital meclislerin başarılı olabilmesi için yasanın getirdiği idari tek tipleşme yerine bölgenin özgün dinamiklerini ve mahallelerin farklılaşan ihtiyaçlarını merkeze alan esnek bir modelin benimsenmesi gerektiğini vurguladı.
Mahalle bazlı dijital meclisler kurulacaksa sistemin yalnızca “mahalle” idari tanımına göre değil, mahallelerin sosyo-mekânsal karakterine göre tasarlanması gerektiğine değinen Özcan, şunları aktardı:
“Kentsel mahalle, kırsal mahalle, turizm baskısı altındaki mahalle, ikinci konut yoğunluğu olan mahalle ve tarımsal üretim ağırlıklı mahalle gibi farklı kategoriler oluşturulmalıdır.
Çünkü Menteşe merkezdeki bir mahallenin gündemi ile Seydikemer’deki kırsal bir mahallenin, Bodrum’daki turizm baskısı altındaki bir mahallenin ya da Milas’taki tarımsal üretim odaklı bir mahallenin gündemi aynı değildir.”
DİJİTAL MECLİSLER VE TEK TİP MAHALLE ANLAŞI
Muğla’da mahalle bazlı dijital meclislerin başarılı olabilmesi için katılımcıların yerleşiklik durumuna göre ayrıştırıldığı, muhtarlar ve gönüllülerle desteklenen güçlü bir yönetişim mekanizmasının kurulduğu, sürecin şeffaf geri bildirimlerle takip edildiği ve mahalle ölçeğindeki verilerin üst ölçekli planlamalara entegre edildiği modüler bir yapının şart olduğunu aktardı.
Mahalle bazlı dijital meclislerin Muğla’da başarıya ulaşması için 6360 Sayılı Yasa’nın getirdiği tek tip mahalle anlayışını aşarak kırsal ve kentsel ayrımının gözetilmesi gerektiğini altını çizen Özcan, şunları kaydetti:
“Doğru kurgulandığında bu sistem, hem yerel sorunların daha hızlı tespit edilmesini sağlar hem de 6360 sonrası zayıflayan yerel temsil ve karar alma kanallarını dijital araçlarla yeniden güçlendirebilir.”
Dijital demokrasi ve doğrudan katılıma dair Muğla Büyükşehir Belediyesi tarafından hayata geçirilen örneklere değinen Özcan; Muğla APP, Yüz Yüze Çözüm Masası, MuğlaKart ve MUSKİ Katılımcı Bütçe gibi uygulamalarının, talep yönetiminden bütçe kararlarına kadar uzanan süreçlerde kapsayıcı bir çözüm sunduğunu ifade etti.
MUPA veri platformu ve CBS altyapısının ise toplanan dağınık verileri analiz ederek politika üretim süreçlerine girdi sağlayan, mahalle bazlı kırılımlarla yerel yönetimi kanıta dayalı ve şeffaf bir karar destek mekanizmasına dönüştüren stratejik bir omurga görevi gördüğünü vurguladı.
“KARAR ALMA BİÇİMİNİ DEĞİŞTİREN YAPILAR”
Yerel yönetimlerin, bu tür platformlar kurmaktan duyabilecekleri çekincilere değinen Özcan, “Yerel yönetimlerin katılımcı platformlara mesafeli yaklaşmasının temel nedeni, bu sistemlerin yalnızca teknik bir araç değil; karar alma biçimini değiştiren yapılar olmasıdır” ifadesinde bulundu.
Meselenin bir uygulama kurmak değil; yetki, sorumluluk ve beklenti dengesini yeniden tanımlamak olduğunun altını çizen Özcan “Bu da doğal olarak bazı çekinceleri beraberinde getirir” dedi.
Dijital katılım platformlarının, yerel yönetimler nezdinde yarattığı temel çekincelerin; bütçe ve mevzuat sınırları dahilinde beklenti yönetiminin zorlaşması, gündem belirleme konusundaki kontrol kaybı algısı, katılımcıların toplumun tamamını temsil etmemesinden doğan meşruiyet riski ile şeffaflığın getirdiği kurumsal performansın sürekli izlenmesi baskısından kaynaklandığını ifade eden Özcan, şunları aktardı:
“Özellikle Türkiye bağlamında, katılımcı platformların zaman zaman siyasi tartışma alanına dönüşme riski de çekince yaratır. Yapıcı geri bildirim yerine kutuplaşmış söylemler öne çıktığında, platformun amacı zayıflayabilir ve yönetilmesi zor bir ortama dönüşebilir.
Bu nedenle yerel yönetimler katılımcı platformlardan tamamen kaçındıkları için değil; bu sistemlerin doğurabileceği beklenti, kontrol, temsil, iş yükü ve şeffaflık baskısı gibi sonuçları yönetmekte zorlanabileceklerini düşündükleri için temkinli yaklaşırlar ancak doğru kurgulandığında bu riskler avantaja da dönüşebilir.”
Özcan, “Özellikle Muğla gibi bir şehirde, bu platformlar MUPA’nın veri ve analiz kapasitesiyle desteklenirse kontrol kaybı değil, tam tersine daha öngörülebilir ve veriye dayalı bir yönetim imkânı yaratır” değerlendirmesinde bulundu.
“SİYASİ İRADE Mİ YOKSA YURTTAŞ TALEBİ Mİ?”
“Böyle bir sistemin sürdürülebilirliği için siyasi irade mi yoksa yurttaş talebi mi daha belirleyici?” sorusunu yanıtlayan Özcan, şu açıklamayı yaptı:
“Böyle bir sistemin sürdürülebilirliği söz konusu olduğunda mesele ‘Siyasi irade mi yoksa yurttaş talebi mi?’ ikiliğinden ziyade, bu iki unsurun birbirini besleyen bir denge içinde çalışmasıdır.
Ancak net bir öncelik sıralaması yapılacaksa, başlangıç ve kurumsallaşma aşamasında siyasi irade daha belirleyici; uzun vadeli sürdürülebilirlikte ise yurttaş talebi daha kritik hale gelir.”
Özcan, bu sistemlerin kurulması ve kurumsal süreçlere entegre edilmesi için başlangıçta güçlü bir siyasi iradenin şart olduğunu ancak sistemin işlevselliğini koruması ve sürdürülebilir bir toplumsal baskı oluşturabilmesi için yurttaşların aktif talebi ve katılımının belirleyici rol oynadığını ifade etti.
“Bu tür sistemler siyasi irade ile başlar, toplumsal taleplerle ilerler” diyen Özcan, şöyle devam etti:
“Eğer sadece siyasi irade varsa ama insanların ilgisi yoksa sistem canlı kalmaz; sadece yurttaş talebinin olduğu ama kurumsal karşılığın bulunmadığı anlarda ise sistem güven kaybeder.
Sürdürülebilirlik, bu iki unsurun birbirini beslediği noktada ortaya çıkar. En ideal senaryoda ise katılım, zamanla kurumsal bir refleks haline gelir ve kişilere bağlı olmaktan çıkarak kalıcı bir yönetişim modeline dönüşür.”
Dijital katılımcı demokrasi platformlarının, demokrasiyi güçlendirme ya da beklentiden kaynaklı sorun yaratma potansiyelini değerlendiren Özcan, şunları kaydetti:
“Bu tür dijital katılım platformları, doğru kurgulandığında yerel demokrasiyi güçlendirir; yanlış kurgulandığında ise ciddi bir beklenti yönetimi krizine yol açabilir. Yani mesele ‘güçlendirir mi, sorun yaratır mı?’ değil; nasıl tasarlandığı ve nasıl işletildiğidir.”
Bu platformların yerel demokrasiyi güçlendirme potansiyelinin dağınık talepleri veriye dönüştürerek şeffaflığı artırmasına bağlı olduğu ancak bu süreçte oluşacak toplumsal beklentilerin belediyenin bütçe ve mevzuat sınırları çerçevesinde gerçekçi bir geri bildirim mekanizmasıyla yönetilememesi durumunda sistemin memnuniyetsizlik üreten bir yapıya dönüşebileceği vurgulandı.
Sen de Gündem Fethiye'ye abone ol, gerçeğin yanında ol!
