Uluslararası hakemli dergi Theoretical and Applied Climatology’de yayımlanan bir çalışmada, yüksek sıcaklıkların gün içinde ne kadar süreyle kesintisiz devam ettiğini ölçen Termal Kalıcılık İndeksi geliştirildi. Çalışmaya göre yaz aylarında kesintisiz sıcaklık stresi yaşanan günlerin sayısı 1950’lerden bu yana iki haftadan fazla arttı. Araştırma, özellikle İzmir, Aydın ve Muğla hattında bu artışın belirginleştiğini gösterdi.
Uluslararası hakemli dergi Theoretical and Applied Climatology’de yayımlanan bir çalışmada, yaz aylarında kesintisiz sıcak stresi yaşanan günlerin sayısının 1950’lerden bu yana iki haftadan fazla arttığı bildirildi. Çalışmayı yürüten Doç. Dr. Doğukan Doğu Yavaşlı, elde edilen bulguların özellikle Ege ve Akdeniz kıyılarında belirginleştiğini ifade etti.
Yavaşlı, genellikle iklim krizinin en yüksek sıcaklık değerleri ve etkileri üzerinden tartışıldığını, ancak halk sağlığı açısından sıcaklığın gün içinde ne kadar süreyle devam ettiğinin belirleyici olduğunu belirtti. Yapılan araştırmaların orta düzeydeki sıcaklıkların bile birkaç gün boyunca kesintisiz sürmesi halinde ciddi sağlık sorunlarına yol açabildiğini aktardı.
Sen de Gündem Fethiye'ye abone ol, gerçeğin yanında ol!
Bunun nedeninin ise örneğin gündüz sıcaklığı 40 santigrat derece olan bir bölgede akşam saatlerinde sıcaklığın düşmesinin vücudun dinlenmesine olanak tanıması fakat gündüz yüksek sıcaklıkların akşam saatlerinde düşmemesinin, vücudun toparlanma sürecini zorlaştırması olarak açıkladı.
Bu kapsamda Doğukan Doğu Yavaşlı çalışmasında, yüksek sıcaklıkların gün içinde ne kadar süreyle aralıksız devam ettiğini ölçen yeni bir gösterge geliştirdi. Yavaşlı, Termal Kalıcılık İndeksi (Thermal Persistence Index, TPI) olarak adlandırılan bu ölçütün, sıcak stresinin sağlık üzerindeki etkilerini değerlendirmede yeni bir çerçeve sunduğunu ifade etti.
Doç. Dr. Doğukan Doğu Yavaşlı’nın, 25 Temmuz 2025 tarihinde yayınlanan ve 1950-2024 dönemini inceleyen araştırmasına göre de Akdeniz’de 1950’den bu yana hem kavurucu sıcak günlerin hem de bunaltıcı gecelerin sayısı ve şiddeti belirgin şekilde yükseldiği ortaya koyulmuştu.
MUĞLA VE KIYI HATLARINDA ARTIŞ BELİRGİN
Uydu verilerine dayanan araştırmada, 1950 ile 2024 yılları arasında Akdeniz Havzası’nda Mayıs-Eylül dönemindeki sıcak stres süreleri incelendi. Yavaşlı, analiz sonuçlarının sıcak stresinin süresinde belirgin bir artışa işaret ettiğini söyledi. Buna göre günlük sıcak stres süresinin her 10 yılda yaklaşık altı dakika uzadığını, en sıcak günlerde ise bu artışın iki saatten fazla olduğunu aktardı.
Ayrıca, çalışmada altı saat ve üzeri kesintisiz sıcak stresi yaşanan gün sayısının her 10 yılda ortalama bir buçuk gün arttığı bilgisi yer aldı. Yavaşlı, bazı bölgelerde bu artışın iki buçuk günü bulduğunu belirtti. Bu eğilimin özellikle Muğla’nın da içinde yer aldığı Ege ve Akdeniz kıyılarında yoğunlaştığını kaydetti.
Yavaşlı; “ortalama stres süresinin”, “maksimum sürenin” ve “uzun süreli stres günlerinin” sıklığının eş zamanlı olarak arttığı bölgelerin, “konsensüs sıcak noktası” olarak adlandırıldığını aktardı. Buna göre İzmir, Aydın ve Muğla hatları bu üç metriğin en fazla artış gösterdiği alanlardan biri.
Antalya’dan Hayat’a uzanan kıyı şeridinde ise maksimum stres süresindeki artış ile öne çıktığını belirtti. Türkiye’nin güneydoğusunun da dahil olduğu Doğu Akdeniz havzası her üç metrik için de kritik bölgeler arasında yer alıyor.
Sen de Gündem Fethiye'ye abone ol, gerçeğin yanında ol!
HEM YAŞLI VE KRONİK HASTALAR RİSK ALTINDA HEM DE EKONOMİK SONUÇLAR DOĞURABİLİR
Yavaşlı, gece saatlerinde de devam eden yüksek sıcaklıkların, yaşlılar ve kronik hastalığı bulunanlar açısından risk oluşturduğunu ifade etti. Uzun süreli sıcak stresinin kalp-damar ve solunum sistemi üzerinde birikimli baskı yarattığını aktaran Yavaşlı, 20023 yılında Avrupa haftalarca süren bir sıcak hava dalgasında 70 binden fazla ölümün yaşandığını, Rusya’da iki ay devam eden uzun süreli sıcak hava dalgalarının on binlerce can kaybına yol açtığını hatırlattı.
Araştırmada, Muğla gibi nüfusun, tarımın ve turizmin yoğun olduğu kıyı bölgelerinde sıcak stresinin uzamasının sağlıkla birlikte ekonomik sonuçlar da doğurduğu belirtildi. Yavaşlı, özellikle açık havada çalışanların bu koşullardan doğrudan etkilendiğini aktardı. Çünkü, sıcaklık stresinin uzun sürmesi, insan sağlığı açısından yüksek sıcaklıklardan daha etkili olabilir.
Yavaşlı bunun nedenini şöyle açıklıyor: “Kısa süreli aşırı sıcaklıklara adapte olabilen vücut, uzun süreli maruziyette toparlanma şansı bulamıyor. Özellikle açık havada çalışanlar, bu durumdan doğrudan etkileniyor. Uzayan sıcak stresi; tarım, inşaat ve turizm sektörü çalışanları için sağlık riski anlamına geliyor. Aynı zamanda bu sektörlerde verimlilik kaybına neden oluyor. Uluslararası Çalışma Örgütü’ne göre sıcak stresi, 2030’a kadar dünya genelinde 80 milyon tam zamanlı iş kaybına eşdeğer verim düşüşüne yol açacak.”
YENİ UYARI SİSTEMLERİ GÜNDEMDE
Yavaşlı, çalışmada geliştirilen Termal Kalıcılık İndeksi’nin, sıcak hava koşullarına yönelik sağlık uyarı sistemlerinde kullanılabileceği ifade etti. Dört ile altı saat süren sıcak stresinin orta düzeyde, altı ile 10 saat arasının yüksek, 10 saatin üzerindeki sürelerin ise aşırı stres koşulları anlamına geldiğini belirtti.
Mevcut verilerin, özellikle Muğla, İstanbul, İzmir ve Antalya çevrelerinde yaz aylarında uzun süreli sıcak stresinin belirgin biçimde arttığını ortaya koyduğunu aktaran Yavaşlı, bu durumun yeni planlama ve izleme yaklaşımlarını gündeme getirdiğini dile getirdi. Bu kentlerde günde 8 saatten fazla süren kesintisiz sıcak stresin 1990’dan bu yana ikiye katlandığı, bu durumun bu tür uyarı sistemlerinin hayati önemde olduğunu ortaya koyduğunu vurguladı.
YAZAR HAKKINDA
Doç. Dr. Doğukan Doğu Yavaşlı, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Coğrafya Bölümü öğretim üyesidir.
Lisans eğitimini Ege Üniversitesi Coğrafya Bölümü’nde, yüksek lisans eğitimini Ege Üniversitesi Coğrafi Bilgi Sistemleri programında ve doktorasını Ege Üniversitesi Fiziki Coğrafya programında tamamlamıştır.
Sen de Gündem Fethiye'ye abone ol, gerçeğin yanında ol!
Yüksek lisans ve doktora süresince birçok kez NASA Goddard Uzay Uçuş merkezinde davetli araştırmacı olarak bulunmuştur.
2010-2011 yılları arasında Fulbright Bursu kapsamında Maryland Üniversitesi (ABD) Coğrafi Bilimler bölümünde misafir araştırmacı olarak çalışmıştır.
2007-2016 yılları arasında Ege Üniversitesi Coğrafya Bölümü’nde çalışmıştır. 2016’dan itibaren ise çalışmalarını, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Coğrafya Bölümü’nde sürdürmektedir.
Tanınmış uluslararası dergilerde uzaktan algılama, iklim değişikliği gibi konularda yayınları bulunmaktadır.
Uzmanlık Alanları: Coğrafi Bilgi Sistemleri, Uzaktan Algılama, Veri Analizi, İklim Değişikliği
İKLİM MASASI HAKKINDA
İklim Masası, basına bilimsel temelli iklim haberleri servis etmek amacıyla kurulmuştur. İklim değişikliğini, ekonomiden tarıma, biyoçeşitliliğe etkilerinden toplumsal sonuçlarına, tüm yönleriyle ele almayı hedefleyen bir haber servisidir.
Bilim insanları tarafından İklim Masası için kaleme alınan haber metinleri, gazetecilere ve basın kuruluşlarına ücretsiz sunulur.
Gazeteciler, haberi hazırlayan bilim insanını ve İklim Masası’nı referans göstermek kaydıyla, metinlerin tamamını veya bir kısmını kullanabilir ve metinlerden alıntı yapabilir.
İklim Masası, iklim değişikliğiyle ilgili basında yer alan haberlerin nicelik, nitelik ve konu çeşitliliği bakımından gelişmesini hedefler. İklim değişikliği konusundaki çalışmaları daha görünür kılmayı, yeni araştırmalara ilham vermeyi ve iklim değişikliği konusunda üretilen akademik bilgiyi bir araya getirerek gazeteciler için güvenilir bir bilgi kaynağı oluşturmayı amaçlar.
Sen de Gündem Fethiye'ye abone ol, gerçeğin yanında ol!
