Türkiye’de resmi olmayan verilere göre, sayıları 4 milyona yaklaşan sokak köpekleri için mevcut barınak kapasitesi 120 bini bile bulmuyor. Yetersiz kısırlaştırma faaliyetleri ve denetimsiz petshop satışları sonucu sokağa terk edilen cins köpeklerin (Pitbull, Dogo, Doberman vb.) de eklenmesiyle barınaklar sınırlarını aşıyor. Bu tablo, gıdaya ve tedaviye ulaşmakta zorlanan hayvanların sağlıklı barınma hakkını ciddi şekilde tehdit ediyor.
Bu krize karşı inisiyatif alan İstanbul ve Muğla’daki hayvanseverler ise artan enflasyon yüzünden mama ve veteriner masraflarını karşılamakta zorlanınca çözümü ikinci el eşya satışında buldu. İstanbul’da Göktürk Hayvan Sevenler Derneği Başkanı Nilgün Sayar, Muğla’da ise Mukaddes Tiryaki, Betül Yükselen ve Yasemin Aygül gibi isimler, artan maliyetlere karşı sokaktaki canlar için döngüsel bir sistem kurmaya çalışıyor.
İkinci el eşya satışıyla bütçe yaratma fikrinin başarılı örnekleri, Amerika Birleşik Devletleri’nde Humane Society ve Avustralya’da RSPCA (Hayvanlara Karşı Zulmü Önleme Kraliyet Derneği) öncülüğünde “Charity Shop” (Hayır Kurumu Mağazası) konseptiyle sürdürülüyor.
Sen de Gündem Fethiye'ye abone ol, gerçeğin yanında ol!
Türkiye’de çeşitli dernekler ve kişilerin yürüttüğü bu küresel modelin yerel yansımalarını inceleyen Burak Altınok, salt mağduriyet odaklı yardım çağrılarına alternatif olarak “Pati Dolap” adlı ikinci el mağazasını kuran Nilgün Sayar ile konuştu.
İnsanların kullanmadığı lüks çantalardan çocuk eşyalarına kadar pek çok ürünü mağazada satarak döngüsel ekonomi yaratan Sayar, şunları söyledi:
“Biz bunu böyle altı, yedi senedir yapıyoruz. İkinci el etkinlikleri hep karşımıza çıkıyordu. Bizler de ‘Biz bu eşyaları hayvanlar yararına satmak istiyoruz’ gibi bir duyuru yaptık. İlk başlarda etkinliklere gidiyorduk ama stant kirası, eşya taşı derken biraz zorlayıcı oluyordu. En son sabit bir yer yapalım, insanlara ulaşalım dedik ve Pati Dolap ortaya çıktı.”
Kurduğu bu döngü ile 70 bin TL’lik dükkan maliyetini çıkaran Sayar, 170 bin TL olan ve 300 köpeğin bakımının üstlendiği barınağın kirasını ve 25 kedinin beslenmesini de sağlıyor.
MUĞLA’DA YURTTAŞLAR İNİSİYATİF ALIYOR
Gündem Fethiye’den Songül Karadeniz ise Muğla’nın Bodrum ilçesinde ikinci el pazarlarda bireysel olarak satış yapıp sokak hayvanlarının bakım masraflarını karşılayan yurttaşlarla konuştu.
Pandeminin başladığı 2020 yılına kadar barınak gönüllüsü olan Yasemin Aygül, o dönemde haftada iki, üç gün barınağa gittiğini belirterek “Pandemide bizi barınağı almadıkları için hayvanlara nasıl yararlı olabilirim diye bu yolu buldum. Üç arkadaş başlamıştık. Sonra onlar başka yere geçtiler. Ben 2022’den beri tek başıma yapıyorum” dedi.
Önceden de sokağındaki hayvanların bakımıyla ilgilendiğini aktaran Aygül, emekli olduğu için kısıtlı bütçeyle sadece mama masraflarını üstlendiğini, tedavi giderlerini karşılamakta zorlandığını söyledi.
Özel veteriner fiyatlarının yüksekliğine değinen Aygül, şöyle devam etti:
“Bu işi yaptıktan sonra artık benim yaşadığım sokakta, alt ve üst sokakta kısırlaştırılmamış hayvan kalmadı. Hasta gördüklerimi hemen tedaviye yolluyor, bazen uzaktakilerle de ilgilenebiliyorum. Böylelikle gözümün gördüklerine dokunmuş oluyorum.
Özel veterinere gidiyorum. Bazen ödeme konusunda kazancım yetmiyor ama sağ olsun veterinerler bir şekilde beni idare ediyorlar. Uzun sürede ödemelerimi yapabiliyorum. Borçlarım hep 20, 30 bin civarında. Biraz düşüyor sonra tekrar yükseliyor çünkü sürekli hasta hayvan çıkabiliyor.”
Aygül, bu süreçte çevresinde yarattığı etkiyi “Çevremde yaşayanlar benim gerçekten hayvanlar için yaptığımı görünce eşya konusunda bana yardımcı oldular. Hiçbir zaman satılacak eşyada sorun yaşamadım. Sürekli eşya yardımı yapıyorlar” şeklinde ifade etti.
“PANDEMİDEN SONRA HER ŞEY DEĞİŞTİ”
Pandemiden önce yerel derneklerde gönüllü olarak yapılan yardım kermeslerine katıldığını belirten Aygül, “Pandemiden sonra her şey değişti. Bireysel yapmak benim daha çok işime geldi. Elimden geldiğince yardımcı olmaya çalışıyorum” ifadesinde bulundu.
Bu işi yaparken yaşadığı en temel zorluğun depolama olduğunu vurgulayan Aygül, “Bir yer kiralayamıyorum çünkü kazancım yüksek olmadığı için kira veremiyorum. Birinin depolama yeri vermesi gerekiyor ama onu bulmakta zorlanıyorum. Evimiz 2+1, bir odası artık kullanılmaz hale geldi” dedi.
Gündem Fethiye’ye konuşan bir diğer gönüllü Mukaddes Tiryaki ise dört senedir bu işi yaptığını ifade ederek “Ondan önce de bütün her şeyi kendim cebimden karşılıyordum. Sadece beslemek değil de kısırlaştırmak ve tedavi de var işin içinde. Onların yemek alanları yok, yeterli yemekleri yok, ilgilenen insanları az. O yüzden gıdalarıyla beraber kısırlaşmaları ve tedavileriyle ilgileniyorum” şeklinde konuştu.
Masrafların çoğaldığını belirten Tiryaki, ikinci el ürünlerin satışından gelen gelir ile daha rahat hareket etmeye başladığını aktardı.
Zamanla çevredeki insanlardan gelen tepkilerin de olumlu hale geldiğini belirten Tiryaki, şunları kaydetti:
“Ben sabah-akşam bulunduğum bölgede kedi köpek beslerim. Bazı insanların düzenli olarak bana da göstererek artan yemekleri sokak hayvanları için ayırmaya başladığını gördüm. Bazı insanların etkilenerek birer kilo da olsa mama aldığını gördüm. Çok küçük de olsa hareket başladı.”
Geçmişte derneklerle de bu işi yapmaya çalıştığını ancak aktif rol alamadığını ifade eden Tiryaki, “Bazı dernekler bu işe gerçekten gönül vererek yapıyor. Dernek aktif bir şekilde bu işlere gittiği zaman birkaç insan işi bölüştüğü için daha organize oluyor. Bireysel olunca her şeye kendini koşturuyorsun” şeklinde konuştu.
HAYVAN SEVMEYEN İNSANLARIN TEPKİSİ
Yaşadığı en temel zorluğun hayvan sevmeyen insanların tepkisi olduğunu vurgulayan Tiryaki, “Beni en çok üzen kısım insanların engellemeye çalışması. ‘Mama koyma, su koyma, onları yaklaştırma’ gibi tepkiler oluyor” dedi.
Son olarak Tiryaki, “Onlarla biz bir bütünüz. Hayvan, insan, ağaç, çiçek, böcek hep beraber yaşamayı öğrenmemiz lazım. Bir tek onlara birazcık daha merhamet ve sevgi istiyorum” ifadesinde bulundu.
Betül Yükselen ise kendi inisiyatifiyle bu işi yapanlardan. Sokak hayvanları yararına kurduğu döngüsel ekonomiyi altı, yedi senedir sürdüren Yükselen, 30 civarında kedinin veteriner ve mama giderlerini üstlendiğini ve bu giderlerin yüksekliği nedeniyle bir gün bile olsa çalışmak zorunda kaldığını açıkladı.
“İNSANLARIN BİRAZ DAHA DUYARLI OLMASI GEREKİYOR”
Halihazırda daha fazla sokak hayvanına ulaşabildiğini bildiren Yükselen, çevresindeki bazı insanların tepkilerinin olumsuz olmasından rahatsız olduğunu dile getirdi. Yükselen, “İnsanların biraz daha duyarlı olması gerekiyor” dedi.
Ayrıca Yükselen, işlerin durgunluğuna değinerek en büyük sorunun ikinci el pazarının tanıtımının yapılmaması olduğunu şu şekilde aktardı:
“Reklamımız yapılmıyor. Bizim pazarımız daha önce aşağıdaydı. Aşağıdan yukarı taşındıktan sonra müşteri potansiyelimiz bayağı düştü. Gelirimizde de ona göre sirkülasyon olmuyor ve düşüyor. Aynı ürünleri götürüyoruz, getiriyoruz. Yeni mal almamız lazım hep aynı ürünü satarsak alınmaz.
Siz mesela geldiğiniz zaman hep aynı ürünü gördüğünüz zaman bakıp dönüp bakıp geçersiniz. Ürün alıyoruz ama sirkülasyon olmadığı zaman çabamız da boşa gidiyor. Reklamımız olsa biraz daha rahatlayacağız. En azından daha çok insana ulaşacağız.”
Yıllar geçmesine rağmen ikinci el pazarının yeni yerini hala bilmeyen insanlar olduğuna değinen Yükselen, aşağıdan pazara ulaşımın zorluğu nedeniyle yaşlıların yürüyemediğini ve insanların artık iki adımlık mesafe için yol parasını hesaplamak zorunda kaldığını ifade etti.
Tüm bu kısıtlılıklara, yerel yönetimlerin reklam ve mekân desteği konusundaki eksikliklerine rağmen; İstanbul ve Muğla’daki inisiyatifler hükümetin ve yerel yönetimlerin kapasite olarak yetersiz kaldığı barınak krizinde, hayvanların yaşam hakkını döngüsel ekonomi modelleriyle ayakta tutuyor.
Evlerde atıl bekleyen eşyaların sokak hayvanları için mamaya ve tedaviye dönüşebilmesi, doğru bir destek ve organizasyonla bu yerel kermeslerin Türkiye çapında kalıcı bir “Hayır Kurumu Mağazası” modeline dönüşebileceğinin en net kanıtı. Zira yurttaşların tek başlarına omuzlamaya çalıştığı bu yaşam mücadelesi, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu‘nun 4. Maddesi’nde yer alan o temel ilkenin de sahadaki yegâne uygulayıcısı konumunda: “Hayvanların korunması, gözetilmesi, bakımı ve kötü muamelelerden uzak tutulması için gerekli önlemler alınmalıdır…”
Sen de Gündem Fethiye'ye abone ol, gerçeğin yanında ol!
