Muğla’da Milas, Bodrum ve Yatağan ilçesi sınırları içinde Devlet Su İşleri (DSİ) 21. Bölge Müdürlüğü tarafından yapılması planlanan ve Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreci 4 Ocak 2021’de başlayan “Bodrum İçmesuyu Barajı ve Malzeme Ocakları, Kırma-Eleme, Yıkama-Eleme Tesisi ve Beton Santrali Projesi” için 3 Ocak 2022 tarihinde ‘ÇED Olumlu’ kararı verilmişti.
Muğla Çevre Platformu (MUÇEP), Bodrum Barajı Projesi’ne 2 Şubat 2022 tarihinde dava açmıştı. Verilen ‘ÇED Olumlu’ kararı ise Muğla 1. İdare Mahkemesi’nde görülen davada projedeki eksiklikler nedeniyle 19 Ocak 2023’te iptal edilmişti.
Ancak Bodrum Barajı’nın mahkemeyle iptal edilen ‘ÇED olumlu’ kararı 29 Nisan 2025’te Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın 2009/7 Sayılı Genelge’siyle geri dönmüştü.
Sen de Gündem Fethiye'ye abone ol, gerçeğin yanında ol!
2009/7 GENELGESİ NEDİR?
“ÇED Yönetmeliği Uygulamaları 2009/7 Genelgesi”, ekoloji aktivistleri tarafından eleştirilen bir genelge çünkü şirketlere, mahkeme tarafından iptal edilen projelerde tüm süreci tekrarlamadan iptal edilen ÇED raporu üzerinde düzeltmeler yaparak ÇED sürecini devam ettirilme olanağı tanıyor.
Dönemin Çevre ve Orman Bakanı Veysel Eroğlu’nun imzası ile 13 Şubat 2009’da uygulanmaya başlayan genelgede şu ifadeler yer alıyor:
“Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararları hakkındaki yürütmenin durdurulması/iptal kararları, hakkında ÇED Olumlu Kararı verilen ÇED Raporunun bir ya da birkaç bölümüne ilişkin ise ve yürütmenin durdurulması/iptal kararı, ÇED Raporunun diğer bölümlerini olumsuz yönde etkilemiyor, yani kararın tümünün yeniden ele alınıp değerlendirilmesini gerektirmiyorsa, ÇED Raporunun hazırlanmasına ilişkin tüm sürecin en baştan tekrarlanmasına gerek bulunmamaktadır.
Böyle bir durumda uygulamanın ‘yürütmenin durdurulması/iptal kararının gerekçesi dikkate alınarak, sadece eksik veya yetersiz görülen kısımların yeniden düzenlenerek hazırlandığı ÇED Raporunun Bakanlığa sunulmasını müteakip, Bakanlıkça bir toplantı tarihi belirlenerek, İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu tekrar toplanır ve komisyonca değerlendirilir. Yapılan düzenlemelerin yeterli görülmesi halinde ÇED Raporu Komisyonca nihai edilir. Komisyonun değerlendirmeleri, üyeler tarafından imzalanarak tutanak altına alınır. Bakanlık, proje ile ilgili olarak ÇED Olumlu ya da ÇED Olumsuz Kararını verir. Bu kararı, proje sahibi ile ilgili kurum ve kuruluşlara yazılı olarak bildirir. Valilik, alınan kararın içeriğini, karara esas gerekçelerini uygun araçlarla halka duyurur’ şeklinde yapılması hususunda, gereğini arz ederim”
ÇED Dosyası’nda Bodrum Barajı’nın yapımıyla birlikte Milas ilçesi Kayaderesi Mahallesi ve Yatağan ilçesi Bencik Çamlı Mahallesi’ne bağlı bazı haneler ve tarım arazilerinin bir bölümünün baraj rezervuar alanında kalacağı ifade edilmişti.
Ayrıca; sahanın içinde baraj ve baraj üniteleri, içme suyu arıtma tesisi, iletim hattı, üç adet kireçtaşı ocağı ve bir adet kum-çakıl ocağı, kırma-eleme tesisi, yıkama-eleme tesisi, hazır beton santrali, geçici kazı fazlası malzeme depolama sahası ve bitkisel toprak depolama ünitelerinin yer alacağı aktarılmıştı.
Bodrum Barajı Projesi için 10 Ekim 2025 Cuma günü yapılan ve Gündem Fethiye’den Songül Karadeniz’in takip ettiği bilirkişi keşfinin 16 Ocak 2026 imzalı Bilirkişi Raporu çıktı.
Bodrum Baraj sahasının toplamda 1 milyon 86 bin metrekare (m²) yer kaplayacağı belirtiliyordu ancak Bilirkişi Raporu’nda, proje ünitelerinin toplamda kapladığı alanın 3 milyon 978 bin 600 metrekare olarak hesaplandığı ifade edildi.
Bu alanın dağılımı ise şu şekilde aktarıldı:
Sen de Gündem Fethiye'ye abone ol, gerçeğin yanında ol!
“2 milyon 910 bin m² yüzölçümüne sahip olan baraj ve rezervuar alanının 1 milyon 762 bin m²’si orman, 411 bin 903 m²’si boş orman arazisi, 357 bin 97 m²’si dere yatağı ve hali arazi, 185 bin m²’si sulu tarım (ST), 135 bin m²’si kuru tarım (KT) ve 59 bin m²’si yol vasfındadır.”
Baraj göllerinde depolanan suyu sulama, içme suyu veya enerji üretimi gibi amaçlarla iletim sistemlerine (tünel, boru hattı) kontrollü bir şekilde aktaran tesis anlamına gelen su alma yapısına ilişkin şunlar söylendi:
Su alma yapısı için ayrılan 65 bin m²’lik alanın 62 bin m²’si orman, 2 bin m²’si dere yatağı ve bin m²’si yol niteliğindedir. Ayrıca projenin 6 milyon 470 bin m² büyüklüğündeki Mutlak Koruma Alanı’nın 6 milyon 195 bin m²’si orman, 180 bin m²’si dere yatağı ve hali arazi, 79 bin m²’si kuru tarım ve 16 bin m²’si yol vasfına sahiptir.”
PROJE ALANININ YÜZDE 80’İ ORMAN
Muğla 2. İdare Mahkemesi tarafından ‘ÇED Olumlu’ kararının iptali için açılan davanın Bilirkişi Raporu’na göre; Bodrum Barajı ve Malzeme Ocakları projesi için seçilen alanlar hazine arazileri, tescil harici alanlar, meralar, tarla vasfındaki özel mülkiyet alanları ve orman arazilerinden oluşuyor.
Proje alanının genel arazi kullanım dağılımı ise yüzde 80 orman, yüzde 10 hazine ve dere yatağı, yüzde 8 yol ve yüzde 2 tarım arazisi şeklinde görünüyor.
Proje alanı; Aydın-Muğla-Denizli Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı N19 paftasında yer alıyor. Baraj ve malzeme sahaları Çevre Düzeni Planı’nda “Orman ve Demiryolu ” alanında, isale hattı ise “Kültür ve Turizm Koruma Gelişim Bölgesi/Turizm Merkezi” alanında ve arıtma tesisi “Önemli Doğa Alanı”nda kalıyor.
Alana dair Biyoloji Bilimi açısından yapılan incelemede; orman, vadi ve akarsu ekosistemlerini kapsayan, doğal yapısını bütünüyle korumuş, zengin tür çeşitliliği ile canlı yaşam döngüsünün kesintisiz sürdüğü kritik bir habitat olduğu belirtilerek “Bundan dolayı proje alanı ve çevresi biyolojik çeşitlilik kriterlerini taşımakta ve faunistik çeşitliliği zengin tür popülasyonlarını içermektedir” denildi.
Sen de Gündem Fethiye'ye abone ol, gerçeğin yanında ol!
Dünyada 29 Aralık 1992 tarihinde yürürlüğe giren Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi’ne atıf yapılan raporda, bölgede yaşayan canlı türlerine dair değerlendirmeler yer aldı.
Özellikle raporda, VU kategorisinde yani soyu tükenme tehlikesi yüksek türlerden olan uzun kanatlı yarasa ile NT yani soyu henüz tükenme tehlikesinde olmayan ancak buna yakın türlerden olan çizgili sırtlan, su samuru, yaban keçisi gibi türlerin bölgedeki varlığı dikkat çekiyor.
“YABAN HAYATI VE BİYOÇEŞİTLİLİK OLUMSUZ ETKİLENECEKTİR”
Alanın doğal yapısını koruduğu, kendine özgü sucul hayvanları barındırdığı ve canlı komünitesinin uzun yıllar birbirleri ile olan ilişki sonucunda oluştuğu vurgulanırken şunlar aktarıldı:
“Barajın yapılacağı alan ve malzeme ocakları, kırma-eleme, yıkama-eleme tesisleri ve beton santralinin yapılacağı alanlar tamamen doğal özellikte olup farklı ekosistem tiplerini içermektedir. Yaban hayvanları için barınma, beslenme ve üreme ortamlarını oluşturmaktadır.
Projenin gerçekleşmesi ile oldukça geniş bir karasal ve sucul doğal ortam tahrip olacağı bir gerçektir. Ayrıca, projenin yapılacağı vadide bulunan akarsu ekosistemi göl ekosistemine dönüşecektir. Yapılacak olan bu tahribatlar ile bu ortamlarda bulunan yaban hayatı ve biyoçeşitlilik olumsuz etkilenecektir.”
2009/7 Genelgesi kapsamında düzeltilen Nihai ÇED Raporu’nda fauna açısından eksiklikleri tamamlamış ve türlerin korunması için alınan önlemleri detaylandırmış olsa da fauna kısmında amfibi, kuş ve memeli türlerinin yeterince tespit edilmediğinin görüldüğü vurgulandı.
Çevre Mühendisliği tarafından yapılan değerlendirmede ise Nihai ÇED Raporu’nun mevzuata ve raporlama standartlarına uygun olduğu, projenin toz ve gürültü gibi çevresel etkilerinin teknik taahhütlerin eksiksiz uygulanması şartıyla yönetilebilir düzeyde kaldığı, ancak ekolojik sistem ve canlı yaşamı üzerindeki etkilerin biyoloji uzmanlığı kapsamında ayrıca değerlendirilmesi gerektiği ifade edildi.
Harita Mühendisliği açısından yapılan değerlendirmede, ÇED Raporu’nda yer alan bilgilerin doğruluğu kontrol edildi.
Bodrum Barajı’nın inşası aşamasında ihtiyaç duyulan malzemenin temini amacıyla üç adet Kireçtaşı Ocağı ve bir adet Kum-Çakıl Ocağı işletilmesinin planlandığı aktarıldı.
Proje kapsamında işletilecek olan Kireçtaşı Ocağı ÇED alanının 35,33 hektar alan (ha), ikinci Kireçtaşı Ocağı ÇED alanının 23,17 ha ve üçüncü Kireçtaşı Ocağı ÇED alanının 28,06 ha alan kapladığı ifade edilirken, proje kapsamında işletilecek kireçtaşı ocaklarının toplam alanının 86,56 ha ve kum-çakıl ocağı ÇED alanının ise 4,57 ha olduğu belirtildi.
Proje kapsamında planlanan Baraj alanının 29.38 km, Kaya Ocağı’nın 26.87 km güney batısında Güvercinlik Tabiat Parkı bulunduğundan söz edildi.
Harita Mühendisliği açısından yapılan değerlendirmenin sonuç kısmında “Dava dosyası içerisinde konum, uzaklık ve koordinat bilgilerinin doğru olduğu görülmüştür” denildi.
ÇED RAPORU, ORMAN MÜHENDİSLİĞİ AÇISINDAN YETERSİZ BULUNDU
Orman Mühandisliği disiplini açısından yapılan değerlendirmede, ÇED raporunun 341,5 hektarlık ormanlık alanda kesilecek ağaç sayısı ve bu durumun ekosistem üzerindeki yıkıcı etkileri konusunda ciddi boşluklar barındırdığı, özellikle toz emisyonunun bölgedeki arıcılık faaliyetlerini ve bitki florasını hayati düzeyde tehdit ettiği belirtildi.
Raporda, orman örtüsünün kaybıyla tetiklenecek erozyon, su kaynaklarının azalması ve oksijen üretimi kaybı gibi kritik çevresel risklere karşı somut tedbirlerin yer almadığı vurgulandı.
Ayrıca, Bodrum Barajı proje sahasındaki 83 Nolu Kızılçam Gen Koruma Alanı’nın bir kısmının rezervuar alanında kalması nedeniyle ekosistemin göreceği kümülatif zararın göz ardı edildiği ifade edildi.
Ayrıca kesilecek ağaç sayısı ve koruma alanının yeniden tesciline dair belirsizliklerin sürdüğü, ayrıca toz emisyonu ve tohum döküm zamanı gibi hayati teknik detayların eksik olduğu vurgulanan raporda, “Söz konusu izni talep edilen alanın, Orman Mühendisliği uzmanlık alanı açısından ÇED raporunun eksiklikler barındırdığı görüş ve kanaatine varılmıştır” denildi.
ÇED RAPORUNUN İNŞAAT, ZİRAAT, JEOLOJİ VE HİDROJEOLOJİ MÜHENDİSLİĞİ AÇISINDAN UYGUN OLDUĞU İFADE EDİLDİ
İnşaat Mühendisliği açısından yapılan değerlendirmenin sonucunda ise şunlar aktarıldı:
“Sonuç olarak baraj inşaatı, alternatif yer seçimleri, kazı-dolgu çalışmaları ve alanları, yol-trafik durumu ve araç yoğunluğu bakımından bahisle söz konusu izni talep edilen alanın, İnşaat Mühendisliği uzmanlık alanı açısından ÇED raporunun yeterli olduğu görüş ve kanaatine varılmıştır.”
Bodrum Barajı projesinin jeolojik ve hidrojeolojik parametrelerinin saha verileriyle uyumlu olduğu, aks yeri seçimi, zemin duraylılığı (stabilite), sızdırmazlık ve depremsellik önlemleri bakımından teknik gereklilikleri karşıladığı ve bu disiplinler açısından ÇED raporunun uygun olduğu belirtildi.
Jeoloji ve Hidrojeoloji Mühendisliği açısında yapılan değerlendirmenin sonuç kısmında, “Bodrum Barajı’nın ve bu baraj için hazırlanan ÇED dosyasının jeolojik ve hidrojeolojik açıdan uygun olduğu kanaatine ulaşılmıştır” denildi.
Ziraat Mühendisliği açısından yapılan değerlendirme ise bölgede 22 hane olması ve yapılan tarımsal faaliyetin ancak bu hanelerin ihtiyacını karşılayacak boyutta olması gibi gerekçelerle şöyle değerlendirildi:
“Vadi tabanı şeklindeki bu zeytinlik alanlardan 3 kilometre uzaklıkta olmaları yanı sıra zeytinlik alanlar ile aralarında doğal eşik özelliğindeki toz geçişini sınırlayan/önleyen doğal eşik özelliğindeki dağlık arazi yapısının bulunması nedenleriyle 3 kilometreden uzak konumda olan zeytinliklerin vegatatif ve generatif gelişmesine etki etmesi veya zararının olmasının düşünülmemesi, nedenleri ile dava konusu projenin ÇED dosyasındaki taahhüt ve belirtilen yöntemlere uyulması şartıyla tarımsal açıdan uygun olduğu kanaatine ulaşılmıştır.”
Sen de Gündem Fethiye'ye abone ol, gerçeğin yanında ol!
