Toplumsal baskıların, yaşam mücadelesinin ve adaletin gölgesinde bir kadın hikayesi: Bodrum Hakimi Mefharet Tüzün…
Cumhuriyet döneminin ilk kadın hakimleri arasında sayılan Tüzün, yaşam öyküsü ve intiharıyla Bodrum’un hafızasında kalıcı bir yer edindi.
1951 yılında ikinci görev yeri olan Bodrum’a stajyer hakim olarak gelen Tüzün, halkın dilinde “Kadın hakim mi olurmuş?” şaşkınlığı yaratarak kendi döneminde toplumsal cinsiyet eşitsizliklerine de önemli darbe vurmuştu. Tüzün özellikle meslek hayatında taviz vermeyen kişiliğiyle hukukta yaygın bir söylem olan “Adaletin kestiği parmak acımaz” sözünü de kanıtlayan bir hakim oldu.
Hakime Hanım olarak hitap edilen Tüzün’e dair söylenen en yaygın tanımlama ise beş vakit namazında ve ibadetine düşkün biri olmasıydı. Zaman geçtikçe Bodrum’un misafirlik telaşesinin ibadetlerini aksatmasına yol açtığı da aktarıldı. Ancak Tüzün, o dönemin koşullarında aykırı görülse de eğlence yerlerine erkeklerin yalnız gidip eşlerini evde bırakmasına feminist bir bakışla tepki gösterebilen de bir kadındı.
Kütahya Tavşanlı doğumlu olan Mefharet Hanım 1906 yılında dünyaya geldi. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden mezun olan Tüzün, ilk olarak Tavşanlı’da hakimlik yapmaya başlamıştır. Ayrıca Tüzün’ün nişanlısını kaybettikten sonra ikinci görev yeri olan Bodrum’da yas sürecinin devam ettiği de kendisine dair anlatılan hikayeler arasındaydı.
Tüzün’ün Bodrum’a gelirken başlarda yalnız olmadığı ve yanında memleketinden getirdiği genç bir kızın da kendisine yoldaş olduğundan söz ediliyordu. Yaklaşık iki yıl kadar kalan genç kızı, sonrasında yaşanan olaylar nedeniyle gönderdiği ve yalnız yaşamaya başladığı ifade edildi.
Hüseyin Yeter Şakar, “Mazimdeki Bodrum ve Bodrumlular” isimli kitabında Tüzün’ü şöyle tanımlar:
“Oldukça kısa boylu, esmer, kalın dudaklı, uzun siyah saçları omuzlarına dökülürdü. Yüksek topuklu ayakkabılarıyla zıplaya zıplaya yürürdü. Çok ağır başlı, yürürken hep önüne bakan ve çok hürmet uyandıran bir kişiydi.”
Tüzün’ün meslek hayatında verdiği net kararların o dönemde Bodrum’da edindiği sosyal çevresi tarafından da zaman zaman şaşkınlıkla karşılandığı söylenir.
Zaman geçtikçe Tüzün’ün o dönemin yaşantısına göre toplumsal cinsiyet rolleri bağlamında yadırgandığı da aktarılanlar arasında. Aşk iddialarına maruz bırakılması, Kaymakamla yan yana olan evinde kurulan içkili sofralar ve deniz kıyafetleriyle fotoğraflar çektirmesiyle ilgili dedikoduların yarattığı toplumsal baskı da bu dönemden o döneme bakıldığında tam olarak anlaşılmasa da Tüzün’ün yaşadığı dönemde yalnız yaşayan bir kadın için ağır bir yük olabiliyor.
“BODRUM HAKİMİ” KİTABINDAN BİR ANEKDOT
Tüm bunların yanında Tüzün’ün meslek hayatındaki kararlı duruşunu, Belkıs Öztin Koparanoğlu’nun “Bodrum Hakimi” kitabında da anlatıyor. Katıldığı bir duruşmada Tüzün’ün tavizsiz tutumunu “O an salona öyle hakim bir ses tonu ve tavrı vardı ki bizim baş öğretmen bile yanında solda sıfır kalırdı” şeklinde betimliyor.
Hakime Hanım’ın verdiği kararların adil ve keskin olduğundan çok bahsedildi. Bu ölümüne dair iddialardan birinin de temelini oluşturuyordu. Hatta 1976 yılında Türkan Şoray’ın canlandırdığı filmde de bu iddiadan yola çıkarak gerçek olmayan bir aşk kurgulandığından söz edildi.
Gerçekte olduğu iddia edilen olay, verdiği bir hüküm nedeniyle çatal adasına kaçırılmasıyla son bulurken filmde bir aşk hikayesiyle bezenerek aktarılıyordu. Ancak bu iddianın gerçek olmadığı ve filmde Tüzün’ün hayatının çok yanlış şekilde aktarıldığı söylenegeliyor.
Bir başka söylem ise Tüzün’ün bitmek bilmeyen içkili misafir ziyaretlerinden duyduğu rahatsızlık üzerineydi. Bu söylem yaygın olmayan bir söylem olsa da bana aktarılan bir olaya göre, Tüzün yakın olduğu komşulardan birine içkili misafirlikleri yakınarak anlattığıydı.
Peki gerçekten rahatsız mıydı bu durumdan yoksa o dönemin koşullarında dedikoduların önü kesilsin diye bir kadın olarak toplumun yargılarını kabul ederek söylemesi gereken sözler miydi bilinmez ancak kendisini intihara sürükleyen etkenlerden birinin bu olması beklenebilecek bir durumdu. Kendi içinde nelerle mücadele ediyordu acaba? İşte bu yanıtı olmayan bir soruydu.
İNTİHAR GİRİŞİMİ VE VEFATI
Tüzün’ün 16 Mayıs 1954’te intihar girişiminde bulunduğu ancak ilaç içtikten sonra pişman olup komşusuna koşarak durumu haber verdikten sonra midesinin yıkandığı da aktarılanlar arasındaydı. O gece geç saatlere kadar kendisinin yanında bekleyen komşusuna iyi olduğunu ve uyuyacağını söyleyerek yalnız kalmak isteyen Tüzün’ü sabah çocuklardan biri bir elinde zeytinyağı bir elinde iple görmüş ama anlam veremediği için okula gitmiş.
Bir gece önce dullara yemek yapacağını söyleyip yardımcısını gelmesi için tembihleyen Tüzün’ün çalan kapıyı açmaması üzerine panikleyen komşular, öğle arasında gelen çocuklardan birini evin içine bakması için duvarın üzerinden bahçeye göndermiş. Tüzün’ün ipe asılı bedenini gören çocuk ise o anın etkisiyle şok geçirmiş.
Bir iddia da Tüzün öldükten sonra yakasının arasında sakladığı veda mektubunun o dönemde sürekli misafirliğe gelerek dedikodulara da yol açan kişilerden birinin aldığına dairdi. Bu iddiaları aktarırken özellikle isim vermememin nedeni ise bu iddialara yanıt vermesi gerekenlerin şimdilerde hayatta olmamasıdır.
Herkesin Bodrum Hakimi’ne dair söyleyecek iki çift sözü vardı ancak Tüzün, tüm bu sözlerin ötesinde meslek hayatında adil kararlar vermeye çalışan ve toplumsal normlara rağmen varoluş mücadelesi veren bir kadındı.
Kendisi 1954 yılının 17 Mayıs’ında yaşamını sonlandırırken ardında da iddialarla bezeli bir ölüm bıraktı.
Sen de Gündem Fethiye'ye abone ol, gerçeğin yanında ol!
