Türkiye’de sosyal güvenlik sistemi, çalışanları ve işverenleri belirli kategorilere ayırarak sigorta kapsamına alır. 4A, 4B ve 4C sigortalı ifadeleri, bu sistemin üç temel kategorisini ifade eder ve çalışanların sosyal güvenlik kapsamındaki statüsünü belirler. Bu sistem, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) çatısı altında toplanmıştır ve her bir sigortalılık türü, farklı iş kollarını ve çalışma biçimlerini kapsamaktadır. Aşağıda bu sigorta türlerini detaylarıyla ve aralarındaki farklarla inceleyelim:
4A (ESKİ SSK) SİGORTALISI NEDİR?
4A sigortalı kavramı, özel sektörde bir işverene bağlı olarak çalışan kişileri kapsar. Bu kapsamda çalışanlar, iş kanununa göre belirli bir işverenin gözetiminde ve bağımlı bir şekilde çalışan kişilerdir. 4A sigortalı statüsü, eski adıyla SSK (Sosyal Sigortalar Kurumu) olarak bilinir ve genel olarak şunları içerir:
- Çalışma Biçimi: Bir işverene bağlı olarak, belirli bir iş sözleşmesi çerçevesinde çalışılır.
- Sigorta Primi Ödeme Sorumluluğu: Sigorta primleri, işveren ve çalışan arasında belirli oranlarda paylaştırılarak ödenir. İşveren, çalışan adına sigorta primlerini Sosyal Güvenlik Kurumu’na öder.
- Hizmet Dökümü: 4A sigortalılar, çalışma günlerine göre emeklilik primlerini ve hizmet dökümlerini takip edebilir. Hizmet süreleri, emeklilik ve diğer sosyal güvenlik haklarına erişim için önemlidir.
Örnek: Fabrika işçileri, ofis çalışanları, özel sektörde maaşlı olarak çalışan personeller gibi bir işverenle iş sözleşmesi bulunan tüm çalışanlar 4A sigortalısıdır.
4B (ESKİ BAĞ-KUR) SİGORTALISI NEDİR?
4B sigortalı kavramı, kendi işini yapan, bağımsız çalışan kişileri ve işverenleri kapsar. Bu sigorta türü, eski adıyla Bağ-Kur (Bağımsız Çalışanlar Kurumu) olarak bilinir. 4B sigortalıları, serbest meslek sahipleri ve kendi işini yapan kişiler olarak tanımlanır. Bu grupta yer alan kişiler şunlardır:
- Kendi İşini Yapanlar: Esnaf, sanatkar, serbest meslek erbabı, şirket ortakları gibi bağımsız çalışan kişiler 4B sigortalısıdır.
- Sigorta Primi Ödeme Sorumluluğu: 4B sigortalıları, sigorta primlerini kendileri ödemekle yükümlüdür. Bu, prim yükümlülüğünün tamamının sigortalı tarafından karşılandığı anlamına gelir.
- Prim Takibi ve Ödeme: 4B sigortalıları, prim ödemelerini aylık olarak SGK’ya yatırmak zorundadır. Emeklilik ve sağlık sigortası gibi haklardan faydalanmak için bu ödemelerin düzenli yapılması gereklidir.
Örnek: Bakkal, lokanta işletmecisi, serbest avukat, doktor gibi kendi işini yürüten kişiler ve şirket ortağı olanlar bu kategoriye girer.
4C (ESKİ EMEKLİ SANDIĞI) SİGORTALISI NEDİR?
4C sigortalı statüsü, devlet memurlarını kapsayan bir sigorta türüdür. Eski adıyla Emekli Sandığı olarak bilinir ve kamu görevlileri ile devlet memurlarını içerir. 4C kapsamındaki çalışanlar, devlet kurumlarında çalışan memurlar, askerler ve diğer kamu görevlilerini içerir. Bu sigortalılık türünün özellikleri şunlardır:
- Devlet Memurluğu: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi olarak çalışan kişiler 4C sigortalısıdır. Bu kapsamdaki çalışanlar, devlet tarafından istihdam edilir ve maaşlarını doğrudan devletten alır.
- Prim ve Ödemeler: 4C kapsamındaki çalışanların sigorta primleri, devlet tarafından ödenir. Çalışanların emeklilik primleri, sağlık sigortası ve diğer sosyal güvenlik katkıları devlet tarafından karşılanır.
- İş Güvencesi: 4C kapsamındaki çalışanlar, iş güvencesine sahip olduklarından, belirli şartlar dışında işten çıkarılamazlar.
Örnek: Öğretmenler, polis memurları, doktorlar ve diğer kamu görevlileri bu kapsamda değerlendirilir.
4A, 4B VE 4C ARASINDAKİ FARKLAR NELERDİR?
- Çalışma Statüsü:
- 4A: Özel sektörde bir işverene bağlı olarak çalışanlar.
- 4B: Kendi işini yapan veya bağımsız çalışanlar.
- 4C: Kamu sektöründe devlet memuru olarak çalışanlar.
- Sigorta Primlerinin Ödenmesi:
- 4A: Primler, işveren ve çalışan tarafından ödenir.
- 4B: Sigortalı kendi primlerini öder.
- 4C: Primler devlet tarafından karşılanır.
- Emeklilik ve Sosyal Güvence:
- 4A ve 4B: Emeklilik yaş ve prim gün sayısına göre değişkenlik gösterebilir.
- 4C: Emekli Sandığı statüsüne tabi olarak farklı düzenlemelerle emeklilik hakkı kazanılır.
Bu farklar, çalışanların sigortalılık türünü belirleyen en temel unsurlardır ve her bir kategorinin kendi hak ve sorumlulukları bulunur. 4A, 4B ve 4C sigortalı olmak, sosyal güvenlik haklarına erişim ve emeklilik süreçlerinde farklı avantajlar ve sorumluluklar sunar. Çalışma hayatınızda hangi sigorta statüsüne tabi olduğunuzu bilmek, yasal haklarınızı ve sosyal güvenlik avantajlarınızı etkin şekilde kullanmanızı sağlar.
