Merhaba,
Mayıs ayı bültenimizle karşınızdayız. Bu sayıda alışılmış bölümlerin yanına bir yenisini ekledik: Danışman Şirket Merceği. ÇED dosyalarını fiilen kaleme alan ama duyurularda neredeyse görünmeyen aktörü, yani çevre danışmanlık firmalarını, artık her ay ayrı bir başlık altında izleyeceğiz.
Bu ayın “Odak” bölümünü de aynı konuya ayırdık çünkü beş aylık veri birikince ortaya, tek bir cümleyle geçiştirilemeyecek bir tablo çıktı.
Sen de Gündem Fethiye'ye abone ol, gerçeğin yanında ol!
İyi okumalar…
MAYIS’A GENEL BAKIŞ
Mayıs ayında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın ÇED Duyuru portalında Muğla için 12 duyuru yayımlandı. Bu duyurular 12 ayrı projeye aitti. Yani bu ay aynı projenin birden fazla aşamasının üst üste geldiği bir durum yaşanmadı.
Yılın seyrine bakıldığında ise azalan bir eğilim sürüyor. Ocak ayında 24, Şubat’ta 21, Mart’ta 17, Nisan’da 14 duyuru yayımlanmıştı. Mayıs’ta sayı 12’ye indi. 2026’nın başındaki yılbaşı yoğunluğunun yerini, baharla birlikte daha ölçülü bir tempoya bıraktığını söyleyebiliriz. Bu, takip açısından bir nefes alma imkânı ama duyuruların niteliği -iki ÇED olumlu kararı, üç iptal, üç “ÇED gerekli değil” ve dört yeni süreç- ayın hareketsiz geçtiği anlamına gelmiyor.
Mayıs’ı tek kelimeyle özetlemek gerekirse: Karar ve açılış ayı. Yılbaşında portala düşen projelerin bir bölümü bu ay sonuçlanırken, eş zamanlı olarak dört yeni süreç başladı. Aşamalara göre dağılım şöyle:
4 Projenin ÇED süreci başladı: Marmaris Selimiye’de tekne bağlama iskelesi, Seydikemer’de kalker ocağı, Seydikemer’de mermer ocağı, Bodrum‘da zeytinyağı tesisi.
2 projeye ÇED Olumlu kararı verildi: Menteşe’de güneş enerji santrali, Fethiye‘de kıyı-dolgu/yat iskelesi. İkisi de ÇED raporu hazırlanması gerektiren Ek-1 projesi.
3 projeye ÇED Gerekli Değil/ÇED Olumlu: Menteşe’de atık yağ depolama, Menteşe’de tekne imalat, Bodrum’da apart otel kapasite artışı
3 projeye iptal/İade kararı: Bodrum’da yat yanaşma yeri, Milas’ta mermer ocağı, Milas’ta turistik tesis.
SEKTÖREL VE İSTATİSTİKSEL ANALİZ
Mayıs’ın sektörel dağılımında bu kez başı kıyı projeleri çekti. 12 projenin 4’ü kıyı yatırımıydı. Bunu 3 proje ile madenler izledi.
Kıyı: 4 proje (Selimiye Yat Marina ve Yelken Akademisi Turizm Ticaret A.Ş.’nin yat iskelesi, S.S. Kardeşler Tatil Köyü İşletme Kooperatifi’nin yat yanaşma yeri, Ferhat Gayır Viya Boat’un karada tekne imalat tesisi, Ege Marina Turizm A.Ş.’nin kıyı-dolgu projesi)
Madenler (I., II. ve V. Grup): 3 proje (Taşavcısı Mermer’in Milas mermer ocağı, Muğla Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın Seydikemer kalker ocağı, Atlantik Global Madencilik A.Ş.’nin Seydikemer mermer ocağı)
Turizm: 2 proje (Adabükü Turizm Otelcilik A.Ş.’nin Milas turistik tesisi, TT Gayrimenkul ve Ticaret A.Ş.’nin Bodrum apart otel kapasite artışı)
Enerji: 1 proje (Depower Enerji Üretim Ltd. Şti.’nin Menteşe güneş enerji santrali)
Atık: 1 proje (Pulim Geri Dönüşüm Ltd. Şti.’nin Menteşe bitkisel atık yağ depolama tesisi)
Gıda: 1 proje (Zeya Zeytin sahibi Şükrettin Güldütuna’nın Bodrum zeytinyağı tesisi)
Maden sektörü bu ay zirveyi kıyıya bırakmış görünse de bu tablo aldatıcı olabilir. Yıl genelinde madenler hâlâ en ağır basan sektör. Üstelik Mayıs’ta açılan dört yeni süreçten ikisi olan Seydikemer’deki iki ocak yine madencilik. Yani “kıyı öne çıktı” derken, bunu ayın geçici bir fotoğrafı olarak okumak gerekir. Muğla’da madenlerin gündemden düştüğü bir ay henüz görmedik.
“ÇED GEREKLİDİR” VE “ÇED OLUMSUZ” KARARI MAYIS AYINDA DA YOK
Bültende sürekli vurguladığımız bir çerçeveyi bu ay yeni veriyle bir kez daha hatırlatmakta fayda var. 2026’nın ilk beş ayında Muğla’da sonuçlanan toplam 39 proje oldu.
Bunların dağılımı şöyle: 17 proje “ÇED Gerekli Değil”, 13 proje iptal/iade, 9 proje “ÇED Olumlu”. Bu 39 kararın içinde Muğla Valiliği’nin verdiği tek bir “ÇED Gereklidir” kararı yok. Bakanlığın verdiği tek bir “ÇED Olumsuz” kararı da yok. Yani Ek-2 kapsamındaki hiçbir proje “tam ÇED raporu hazırlanmalı” eşiğine takılmadı, ÇED raporu hazırlanması sürecine giren (Ek-1) hiçbir proje de olumsuzla dönmedi.
Bu, geçmiş bültenlerde altını çizdiğimiz uzun vadeli örüntünün 2026’da da aynen sürdüğünü gösteriyor. Muğla Valiliği’nin 2014-2025 arasındaki 11 yılda yalnızca 14 kez “ÇED Gereklidir”, Bakanlığın “ÇED Olumsuz” kararını ise en son 2021’de bir kez verdiğini hatırlatmıştık. 2026’nın beş ayı bu tabloya istisna eklemedi.
İPTALLER NE ANLAMA GELİYOR?
“ÇED Gereklidir” veya ÇED olumsuz kararının çıkmıyor olmasına karşı 2026 yılında 13 projeye iptal/iade kararı verildi. Fakat bu kararların gerekçeleri her zaman projenin çevreye vereceği zara olmayabiliyor. Mayıs ayındaki iptallerden Bodrum’da SS. Kardeşler Tatil Köyü, İşletme Kooperatifi yapılmak istenen “Yat Yanaşma& Bağlanma Yeri” projesinin iptal kararında kurum görüşü etkili oldu.
Muğla Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü tarafından kurum görüşünde, 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununun 7 ve 3621 sayılı Kıyı Kanununun 7’nci maddesi uyarınca Muğla Bodrum Yalıkavak-Gündoğan-Göltürkbükü Turizm Merkezi plânlama yetkisinin Kültür ve Turizm Bakanlığı uhdesinde bulunduğu, bu nedenle projeye yönelik imar plânı teklifi ve açıklama raporunun Kültür ve Turizm Bakanlığına iletilerek gerekli değerlendirmenin yapılmasına kadar geçecek sürede ÇED Sürecinin yürütülmesinin uygun görülmediği belirtildi. Yani imar planı teklifi ve açıklama raporu Kültür ve Turizm Bakanlığı’na iletilmesinin ardından süreç devam edebilir. Yani bu kesin bir iptal değil.
Bir diğer iptal kararı da Milas Boğaziçi Mahallesi’nde yapılmak istenen 249 Odalı Adabükü Turizm Konaklama Tesisi projesi için verildi. Bu iptalin gerekçesi ise proje sahibinin projeyi geri çekmesi.
Bir diğer iptal de Milas Kıyıkışlacık Mahallesi’nde Taşavcısı Mermer şirketi tarafından yapılmak istenen Mermer) Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi projesi ile ilgili verildi. İptal gerekçesi olarak Muğla Büyükşehir Belediye Başkanlığı yazısı ve Muğla Orman Bölge Müdürlüğü’nün proje hakkında olumsuz görüş vermesi olarak gösterildi. Bu görüşler ekolojik bir değerlendirme içeriyor olabilir fakat portaldaki belgede bu olumsuz görüş yazılarının içeriği belirtilmiyor.
Bu noktada küçük bir not eklemekte fayda var. Bu raporu hazırlarken oluşturduğumuz tablo, üzerinde çalışmaya devam ettikçe zenginleşmeye devam ediyor. Örneğin iptal kararı verilen projelerde iptal türü sütunu yoktu fakat artık ekledik. Bu yüzden de yeni doldurmaya başladık ve süreç içinde de 2026 yılı için geriye dönük olarak tamamlamaya devam edeceğiz. Şimdilik yalnızca Mayıs ayının verisi doldurulmuş durumda.
Önümüzdeki aylarda bu sütun zenginleştikçe “iptaller neden oluyor?” sorusuna çok daha güçlü bir veriyle cevap verebileceğiz.
DANIŞMAN ŞİRKET MERCEĞİ
Bu ay açtığımız bir yeni bölüm de ÇED süreçlerinin en az konuşulan ama belki de en belirleyici aktörünü mercek altına alıyor: Çevre danışmanlık firmaları.
Bir ÇED Başvuru Dosyası ya da Proje Tanıtım Dosyası’nı (PTD) çoğu zaman projenin sahibi değil, onun adına çalışan bir danışmanlık firması hazırlar. Projenin çevresel etkilerini tarif eden, ölçümleri raporlayan, “bu faaliyet şu nedenlerle çevreye zarar vermez” cümlesini kuran taraf budur. Duyurularda adı genellikle geçmez; ama dosyanın kalitesi, ciddiyeti ve dürüstlüğü doğrudan onun elindedir. Bu firmalara, Çevre, Şehircilik ve İlkim Değişikliği Bakanlığı tarafından ÇED yeterlilik belgesi verilir ve bu şekilde bu tür dosyaları hazırlayabilirler.
Yeterlilik verilen şirketler ve vize tarihlerine ulaşmak için buraya tıklayın.
Bu yüzden Excel veri tabanımıza bu yıl danışman şirket sütununu ekledik ve beş aylık veri biriktikten sonra ortaya çıkan tabloyu ilk kez burada paylaşıyoruz.
Muğla’da 2026’nın ilk beş ayında ÇED sürecine giren 71 projenin danışmanlığını toplam 27 ayrı firma üstlenmiş. İlk bakışta çeşitli ve rekabetçi bir pazar gibi görünüyor ama rakamlar bir firmanın diğerlerinden kategorik olarak ayrıştığını gösteriyor.
2026’nın ilk beş ayında, Sistem Mühendislik Danışmanlık İnşaat Maden Orman Nakliyat İthalat İhracat Emlak Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi, 25 projenin dosyasını hazırlamış. Yani Muğla’daki 71 projenin tek başına yüzde 35’i. Bu rakam, Muğla’da 2026 yılında en az üç projeden birinin dosyasını Sistem Mühendislik hazırladı anlamına geliyor.
Sitem Mühendislik’in ardından 4 proje ile Yarımada Çevre Hizmetleri Denetim Danışmanlık Mühendislik Limited Şirketi geliyor.
Neten Çevre Danışmanlık Mühendislik ve Ölçüm Hizmetleri Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi de ilk beş ayda 4 proje hazırlamış.
Aktel Çevre Danışmanlık Müşavirlik ve Mühendislik Limited Şirketi 3, Duru Çevre Teknolojileri ve Laboratuvar Hizmetleri Mühendislik Müşavirlik İnşaat Taahhüt Sanayi Ve Ticaret Limited Şirketi 3 proje, Dolfen Danışmanlık Mühendislik Anonim Şirketi 3 proje ve Özdemir Çevre Arıtma Mühendislik Müşavirlik Orman Maden İnşaat Taşımacılık Temizlik Hizmet Turizm Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi 3 proje hazırlamış.
Geri kalan 20 firmanın her biri yalnızca 1 ya da 2 projeyle görünüyor. Bir başka deyişle pazarın bir ucunda tek bir firma, diğer ucunda ise küçük bir kuyruk var. İlk üç firma tek başına tüm projelerin yüzde 46’sını üstlenmiş durumda.
Bu yoğunlaşma her ay tekrar ediyor. Mayıs’ın 12 projesinden 4’ünün danışmanı yine Sistem Mühendislik. Bu projeler, Selimiye yat iskelesi, Milas mermer ocağı, Seydikemer kalker ocağı, Bodrum zeytinyağı tesisi. Yarımada Çevre ve Targim Tarım Gıda Çevre ikişer projeyle onu izliyor. Moment Çevre, Antalya İş Güvenliği Çevre, Neten Çevre ve Enva Çevre birer projeyle listede yer alıyor.
Yani tek bir ayın içinde dahi üç projeden biri aynı firmadan çıktı.
NEREDE NE OLDU?
İlçelere göre Mayıs’ın en hareketli yerleri Menteşe ve Bodrum oldu. Her birinde 3’er duyuru yapıldı. Bunları 2’şer duyuruyla Milas ve Seydikemer izledi. Marmaris ve Fethiye’de birer duyuru vardı.
Menteşe
Menteşe’de bu ay üç proje de sonuca bağlandı. İlki, Pulim Geri Dönüşüm Tem. İnş. Turizm San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından yapılmak istenen “Bitkisel Atık Yağ Ara Depolama Tesisi” projesiydi. Projeye 11 Mayıs 2026’da “ÇED Gerekli Değil/ÇED Olumlu” kararı verildi. Projeni ÇED süreci 28 Ocak 2026 tarihinde başlamıştı. Yani projenin ÇED Gerekli değildir verilmesi süresi, 103 gün, yan, üç buçuk ay kadar.
İkinci proje, Ferhat Gayır Viya Boat’un “Karada Tekne Yat İmalat” projesiydi ve buna da “ÇED Gerekli Değil” kararı 11 Mayıs 2026’da çıktı. Bu projenin ÇED süreci de 10 Şubat 2026 tarihinde başlamıştı; yani Şubat’ta açılan dosya Mayıs’ta, tam 90 günde yani üç ayda sonuçlandı.
Ayın en önemli kararlarından biri de yine Menteşe’den geldi. Depower Enerji Üretim Limited Şirketi’nin “Menteşe Güneş Enerji Santrali (28 MWm / 20 MWe) ve Elektrik Depolama Tesisi” projesine “ÇED Olumlu” kararı verildi. Bu, tam ÇED raporu hazırlanmasını gerektiren bir Ek-1 projesiydi ve İnceleme Değerlendirme Kurulu (İDK) toplantısı, Ocak bültenimizde duyurduğumuz üzere 5 Şubat’ta yapılmıştı. Süreç bu ay olumlu kararla tamamlandı. Projenin danışmanlığını Moment Çevre Danışmanlık Mühendislik Tic. Ltd. Şti. üstlenmişti.
Bodrum
Bodrum’da üç duyuru yapıldı. Üçü üç ayrı sektördendi. İlki, S.S. Kardeşler Tatil Köyü İşletme Kooperatifi’nin “Yat Yanaşma/Bağlanma Yerleri” projesinin iptal/iade edilmesiydi; danışmanı Yarımada Çevre’ydi. Bu projenin ÇED süreci epey eskiye, 16 Temmuz 2025’e dayanıyordu. Yani süreç açıldıktan neredeyse on ay sonra 11 Mayıs 2026’da iptal edildi.
İkinci duyuru, Şükrettin Güldütuna (Zeya Zeytin Ürünleri Pazarlama) tarafından yapılmak istenen “Zeytinyağı Üretim Tesisi” için ÇED sürecinin 18 Mayıs 2026’da başlatılmasıydı. Danışmanlığını Sisten Mühendislik’in üstlendiği bu proje, ayın yeni açılan dört dosyasından biri.
Üçüncü duyuru ise turizm tarafından: TT Gayrimenkul ve Ticaret A.Ş.’nin Bodrum Yalıkavak’taki “Nef Reserve Yalıkavak Turizm Apart Otel Kapasite Artışı” projesine 20 Mayıs 2026’da “ÇED Gerekli Değil” kararı verildi. Projenin ÇED süreci 29 Eylül 2025’te başlamıştı. Yani karar 233 günde, yaklaşık sekiz ayda çıktı. Buradaki anahtar kelime ise “kapasite artışı”. Bu durum, bültende sık sık değindiğimiz, tesislerin küçük ölçekle EK 1 kapsamı dışında bırakılıp sonradan kapasite artışıyla büyümesi örüntüsünün örneği. Bu artışlar çoğu zaman yeniden “ÇED Gerekli Değil” ile geçiyor. Yalıkavak’taki bu karar, o örüntünün turizm kanadındaki güncel bir örneği.
Milas
Milas’ta iki duyuru da iptalle ilgiliydi. İlki, Taşavcısı Mermer Maden’in “RN. 202001805 (ER. 3395766) Numaralı Sahada II-B Grup Mermer Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi” projesinin iptal/iade edilmesiydi. Bu projenin ÇED süreci 11 Şubat 2026’da başlamıştı ve 11 Mayıs 2026’da iptalle kapandı. Yani süreç 89 gün, yaklaşık üç ay sürdü. Danışmanı Sistem Mühendislik’ti.
İkinci duyuru, Adabükü Turizm Otelcilik İşletmesi ve Pazarlama A.Ş.’nin 249 odalı “Adabükü Turizm Konaklama Tesisi” projesinin iptaliydi. Projenin ÇED süreci 10 Aralık 20252te başlamış, 25 Aralık 2025’te ÇED Gerekli Değil/ÇED Olumlu kararı verilmişti. Fakat 20 Mayıs 2026’da projeye İptal/İade kararı verildiği duyuruldu. İptal gerekçesi, portala yüklenen belgede firmanın projeyi geri çekmesi olarak açıklandı. Projenin danışmanlığını Enva Çevre Mühendislik Müşavirlik Limited Şirketi yapıyordu.
Seydikemer
Seydikemer bu ay iki yeni maden projesiyle gündeme geldi. İlki, dikkat çekici bir proje sahibine ait: Muğla Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın kendi adına açtığı “II-A Grubu Kalker (Mıcır) Maden Ocağı (yıllık 500 bin ton kapasite) ve Kırma Eleme Tesisi” projesi için ÇED süreci 14 Mayıs 2026’da başlatıldı. Projenin danışman şirketi Sistem Mühendislik.
İkincisi, Atlantik Global Madencilik Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi’nin “RN:201900679 (ER:3381208) Ruhsat Numaralı Sahada II. Grup (Mermer) Maden Ocağı, Pasa Geri Kazanım Tesisi ve Mikronize Öğütme Paketleme Tesisi” projesi. Bunun için de ÇED süreci 18 Mayıs 2026’da başlatıldı. Danışmanı Neten Çevre Danışmanlık Mühendislik ve Ölçüm Hizmetleri Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi. Bu proje de EK 2 projesi.
Marmaris
Marmaris’in tek duyurusu, Selimiye Yat Marina ve Yelken Akademisi Turizm Ticaret İth. İhr. A.Ş. tarafından yapılmak istenen “Tekne Bağlama İskelesi” projesi için ÇED sürecinin 6 Mayıs 2026’da başlatılmasıydı. Danışmanlığını SİSTEM Müh. üstlendi. Selimiye gibi hassas bir kıyı yerleşiminde bir yat iskelesinin süreç boyunca yakından izlenmesinde fayda var; kararı henüz verilmedi.
Fethiye
Fethiye’de bu ay tek bir duyuru vardı ama oldukça önemli bir projeydi. Göcek Mahallesi, Ayten Koyu mevkisinde, Ege Marina Turizm Anonim Şirketi’nin “Yat/Tekne Bağlama İskelesi” (kıyı-dolgu) projesine 18 Mayıs 2026’da “ÇED Olumlu” kararı verildi. ÇED raporu hazırlanmasını gerektiren bir Ek-1 projesi olan bu dosyanın ÇED süreci 4 Ekim 2024 tarihinde başlamıştı. Bu süreçte Halkın Katılımı Toplantısı 7 Kasım 2025 tarihinde yapılış, Gündem Fethiye toplantıyı takip etmişti Yurttaşlar açık şekilde projeye karşı olduklarını belirtmişti.
Fakat yurttaşların olmuşuz görüşüne rağmen projeye ÇED Olumlu kararı verildi. Projenin danışmanlığını Targim Tarım şirketi üstlenmişti.
Bu projenin ayrıntılarına bu bültende yer veremiyoruz fakat Gündem Fethiye detaylı bir analiz üzerinde çalışıyor.
ODAK: TEK BİR FİRMA YEDİ AYRI SEKTÖR
Danışman Şirket Merceği’nde Sistem Mühendislik’in dosyasını hazırladığı proje sayısını verdik. Bu projeler yedi sektöre yayılıyor. Madenlerde (I., II. ve V. Grup) yedi proje, gıdada altı proje, kıyıda beş proje, turizmde üç proje, petrol-doğalgazda (III. ve IV. Grup) iki proje, sanayide bir proje, hayvancılık ve su ürünlerinde bir proje var. Aynı projeler sekiz ilçeye dağılıyor.
Sistem Mühendislik dışındaki, iki ve üzeri projesi olan firmalara bakıldığında ortaya başka bir tablo çıkıyor. Bu firmaların bir bölümünün projeleri tek sektörde toplanıyor. Firma ilçe değiştiriyor ama sektör değiştirmiyor.
Özdemir Çevre’nin bütün projeleri mermer ocağı; Yatağan, Fethiye ve Milas’ta. Elit Geri Dönüşüm’ün iki projesi de mermer ocağı; Yatağan ve Seydikemer’de.
Dolfen Danışmanlık’ın bütün projeleri kıyı yapısı; Marmaris’te çekek yeri ve kıyı-dolgu, Bodrum’da yat limanı.
Muğla Uzman Çevre’nin iki projesi de zeytinyağı üretim tesisi; Milas ve Menteşe’de.
İkinci bölümdeki firmaların projeleri ise tek bir proje sahibine ait; burada sektörle birlikte proje sahibi de sabit kalıyor.
Duru Çevre’nin bütün projeleri TEİAŞ Türkiye Elektrik İletim A.Ş.’ye ait ve hepsi enerji iletim hattı; Duru Çevre, Muğla’daki TEİAŞ iletim hattı dosyalarının danışmanı konumunda.
Savra İnşaat’ın iki projesi de Enerjisa Enerji Üretim A.Ş.’ye ait ve ikisi de rüzgâr enerji santrali.
Huş Mühendislik’in iki projesi de Yeniköy Kemerköy Elektrik Üretim’e ait; ikisi de güneş enerji santrali ve ikisi de Milas’ta.
Dolfen’in kıyı dosyalarından ikisi de aynı proje sahibine, Asia Marina Turizm İşletmeciliği’ne ait.
Tablonun tamamı şu yapıyı gösteriyor. Bir firmanın projeleri yedi sektöre yayılırken, bir grup firmanın projeleri tek sektörde, bir grup firmanın projeleri de tek proje sahibinde toplanıyor. Bu yapı, dosyaların nasıl hazırlandığına dair soruları gündeme getiriyor. Bu sorunun yanıtı ise dosyaların kendisine bakılmadan verilemez. Gündem Fethiye bu dosyalar üzerinde çalışmayı önümüzdeki aylarda sürdürecek.
YAKLAŞAN TARİHLER
Mayıs ayında portala düşen duyurular, ağırlıkla sonuç ve süreç başlangıcı niteliğinde olduğu için, Haziran’a taşan ilan edilmiş bir İDK toplantısı ya da halk görüş penceresi tarihi bu ay bulunmuyor. Ayın iki Ek-1 projesi (Menteşe GES ve Ayten Koyu kıyı-dolgu projesi) olumlu kararla zaten tamamlandı. Dolayısıyla bunlarda beklenen bir aşama kalmadı.
Önümüzdeki dönemde takip edilmesi gereken, Mayıs’ta yeni açılan dört Ek-2 süreci.
Selimiye Yat Marina’nın Marmaris’teki tekne bağlama iskelesi
Muğla Büyükşehir Belediyesi’nin Seydikemer’deki kalker ocağı
Atlantik Global Madencilik’in Seydikemer’deki mermer ocağı
Şükrettin Güldütuna’nın (Zeya Zeytin) Bodrum’daki zeytinyağı tesisi
Bu dört dosyanın “ÇED Gerekli Değil” ile mi sonuçlanacağı, yoksa Muğla’da beş aydır görülmeyen bir “ÇED Gereklidir” kararının ilk kez bu projelerden birinde mi çıkacağı, Haziran ve Temmuz bültenlerinin takip başlığı olacak.
ÇED SÜREÇLERİNE DAİR BÜLTENİ TAKİP ETMEK İÇİN KISA BİR REHBER
Bültende sıkça karşılaştığınız kavramları, yeni bir okur için gerekli olduğu kadar kısa, gerekli olduğu kadar açık biçimde toplamak istedik. ÇED yazışmaları çoğu zaman teknik bir dile yaslanıyor. Oysa bu süreçler, yaşadığımız yerleri doğrudan etkileyen kararların alındığı süreçler. Bu rehberi her bültenin sonunda bulacaksınız.
ÇED nedir?
ÇED, “Çevresel Etki Değerlendirmesi”nin kısaltması. Maden ocağı, otel, termik santral, iskele gibi projelerin hayata geçirilmeden önce çevreye ne tür etkiler yaratacağının değerlendirildiği yasal süreç.
Sürecin yasal olarak 2872 sayılı Çevre Kanunu‘nun 10. Maddesine dayanıyor. Kanun, Bakanlık’a “gerçekleştirmeyi planladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmelerin Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya Proje Tanıtım Dosyası hazırlama” yükümlülüğü getiriyor. (24 Temmuz 2025 tarihinde 7554 sayılı yasa ile bu maddede değişiklikler yapıldı; söz konusu değişikliğin Anayasa Mahkemesi’nde iptal davası süreci devam ediyor.)
Sürecin uygulamasını düzenleyen yönetmelik ise 29 Temmuz 2022 tarihli ve 31907 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan ÇED Yönetmeliği. Bu yönetmelik 5 Mart 2026 tarihli ve 33187 sayılı Resmî Gazete ile yayımlanan kapsamlı değişikliklerle önemli ölçüde güncellendi. Bültende yer yer “mevcut yönetmelik” derken bu güncel hâli kastediyoruz.
5 Mart 2026 değişikliğinin en önemli sonucu, “ÇED Gerekli Değildir” ibaresinin kaldırılması oldu. Bakanlığın verebileceği kararlar artık üç başlığa indirildi. Bunlar “ÇED Olumlu”, “ÇED Olumsuz” ve “ÇED Raporu Hazırlanmalıdır”. Bu nedenle 5 Mart 2026 öncesindeki süreçlerde gördüğümüz “ÇED Gerekli Değildir” kararıyla, sonrasında karşımıza çıkacak yeni karar seti farklı dillerde anılacak fakat bültende geçmiş aylara dair haberleri o dönemin terminolojisiyle aktarmaya devam ediyoruz. Ayrıca daha anlaşılır olması açısından “ÇED Gerekli Değildir” ibaresini de “ÇED gerekli Değildir/ÇED Olumlu” şeklinde kullanmaya devam edeceğiz.
Ek-1 ve Ek-2 projeleri
Yönetmelik, projeleri ölçeklerine ve etki potansiyellerine göre iki ana kümeye ayırıyor: Ek-1 ve Ek-2.
Ek-1 projeleri, çevresel etkisi büyük olduğu kabul edilen, tam bir ÇED sürecinden geçmesi zorunlu projeler. Termik santraller, büyük rüzgâr enerji santralleri, otoyollar, madencilik faaliyetlerinin önemli bir kısmı bu kümede. Bu projeler için ayrıntılı bir ÇED Raporu hazırlanıyor. Halkın katılımı zorunlu ve sürecin sonunda Bakanlık ya “ÇED Olumlu” ya da “ÇED Olumsuz” kararı veriyor.
Ek-2 projeleri, daha küçük ölçekli ya da etkisinin önceden belirsiz olduğu kabul edilen yatırımlar. Bu projeler için Proje Tanıtım Dosyası (PTD) adı verilen daha kısa bir belge hazırlanıyor ve süreç “seçme-eleme” olarak adlandırılıyor. 5 Mart 2026 değişikliğinden sonra bu seçme-eleme sonunda iki karardan biri verilebiliyor: “ÇED Olumlu” (proje başkaca bir ÇED süreci olmaksızın hayata geçirilebilir) ya da “ÇED Raporu Hazırlanmalıdır” (proje Ek-1 sürecine, yani tam ÇED’e tabi tutulur).
Sürecin aşamaları
Bültende ay ay takip ettiğimiz duyurular, projelerin bu aşamalarda yer değiştirmesinden ibaret:
ÇED Süreci Başlayan, projenin portala ilk kez yansıdığı an. Bilgilenme imkânı bu aşamada doğuyor.
Halkın Katılımı Toplantısı (HKT), yalnızca Ek-1 projelerinde zorunlu olan, proje sahibinin halka projeyi tanıttığı, soruları yanıtladığı açık bir toplantı. Bültenin “İzlenim” bölümünde zaman zaman bu toplantılardan birinin tanıklığını paylaşıyoruz.
İnceleme Değerlendirme Kurulu (İDK) Toplantısı, Ankara’da Bakanlık’ta yapılan, ÇED Raporu’nun teknik olarak değerlendirildiği kapalı bir kurul toplantısı. Halkın doğrudan müdahil olamadığı bir aşama ancak toplantı tarihi portalda önceden ilan ediliyor. Diğer yandan, yurttaşların da önceden avukatlarla görüşmeler ve ayarlamalar yaparak İDK toplantılarına katılarak sunum yaptığı örnekler de mevcut.
Nihai Karar Aşaması, İDK’da değerlendirilen raporun son halinin 10 takvim günü süreyle halkın görüşüne açıldığı aşama. Bu süre içinde herkes Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na ya da Muğla İl Müdürlüğü’ne yazılı görüş iletebilir.
ÇED Olumlu / ÇED Olumsuz / ÇED Raporu Hazırlanmalıdır, sürecin sonunda verilebilecek kararlar. “ÇED Olumlu” kararı alan projelerde, 5 Mart 2026 değişikliği ile birlikte yatırıma 5 yıl içinde başlanmaması durumunda kararın geçersiz sayılacağı kuralı getirildi.
İptal/İade, sürecin tamamlanmadan kapanması. Gerekçe dosyada eksiklik, süre aşımı, proje sahibinin geri çekilmesi ya da kurumların olumsuz görüşü olabiliyor ancak portal duyurusu çoğu zaman bu ayrımı netleştirmiyor.
Halkın katılımı pratikte ne anlama geliyor?
Süreçte halkın iki temel katılım hakkı bulunuyor: HKT’ye katılarak soru sormak ve Nihai Karar aşamasında 10 günlük süre içinde yazılı görüş iletmek. Bunun dışında, ÇED kararlarına karşı yargı yolu da açık. Özellikle eski adıyla “ÇED Gerekli Değildir” yeni adıyla “ÇED Olumlu” Ek-2 kararlarına Belediyeler, dernekler ve doğrudan etkilenen yurttaşlar tarafından dava açılabiliyor.
Bültende neden bu süreçleri takip ediyoruz?
ÇED süreçleri genellikle teknik bir dilin arkasına saklanıyor ve portala düşen duyuruların büyük kısmı, etkilenen yurttaşlara hiç ulaşmıyor. Oysa bu duyurular bir köyün içme suyunu, bir koyun yapısını, bir mahallenin gürültü ve toz dengesini doğrudan ilgilendiriyor. Bültenin amacı, bu bilgilerin bir araya getirilmesi, anlaşılır bir dile çevrilmesi ve yurttaşların kendi yaşam alanlarına dair karar süreçlerine müdahil olabilmesinin önündeki bilgi engelinin azaltılması.
KAPANIŞ
Şimdilik bu kadar. Bülten ile ilgili görüş, eleştiri ve katkılarınızı lütfen bizimle paylaşın. Bize [email protected] veya [email protected] adreslerinden ulaşabilirsiniz.
Bülteni hazırlayan: Hülya Çetinkaya – 8 Mayıs 2026
Gündem Fethiye, 9 Mayıs 2021’den beri Muğla’da hak odaklı ve bağımsız gazetecilik yapıyor; yerelde bağımsız ve kaliteli gazeteciliğin var olabileceğini ve sürdürülebilir hale gelebileceğini göstermeye çalışıyor. Eğer yaptığımız işleri beğeniyor ve bunların sürmesini istiyorsanız, lütfen Gündem Fethiye’ye destek olun, yerelde bağımsız gazeteciliğin geleceğinde sizin de payınız olsun.
Sen de Gündem Fethiye'ye abone ol, gerçeğin yanında ol!
